Ook nóg gedurfder werk komt te berde: complete nieuwbouw van tot in detail uitgewerkte dromen. Laatst was de complete opvulling van een vallei met houten bungalows – voorwaar geen niemendalletje –  hét onderwerp aan de koffiebar van een oranje getinte boodschappenhal.

Namen van bouwers, hun prijsbeleid en arbeidsmoraal komen vaak centraal in de gesprekken. Ook staand op straat tijdens de wekelijkse ‘feira’ worden reputaties tegen een soms onbarmhartige licht gehouden. Want, zeg nu zelf: iedereen heeft wel minimaal één klusje uit te voeren. Is er geen slecht sluitende deur, dan lijden we aan lekkende leidingen of goten, krakelerend stuukwerk of uit blauwe kranen gutsend warm water en o contrário’.

Meldpunt

Maar er zijn veel klachten op te vangen. Er bestaan ook in ons tweede thuisland vreselijk aardige construtoresdie zeer duur calculeren. Eveneens horken die prachtig werk leveren tegen schappelijke bedragen, weliswaar flink over de rand van de opleverdatum, maar toch… Er bestaan ook zwerfbouwers, meestal Britse dertigers die in ‘vans’ met paardenstaart en zwangere vrouw alles tussen Trás-os-Montes en Algarve afstropen naar tobbers met twee linkse handen. Kijk hier voor uit. Een meldpunt voor klachten over Britse klusjesmannen hoeft nog nét niet. Maar ze kamperen gratis in de tuin, eten steeds mee en willen tenslotte geld van u lenen. Praat ineens geen Engels meer of zeg “See you next year” en zwaai Bonny en Clyde uit tot ze helemaal verdwenen zijn. Hou het Portugees of maak anders een deal met buren en vrienden.

Portugese klusjesmannen vernieuwen een dak

Wie voor Portugees kiest, moet beseffen dat de factor tijd in dit land een nogal rekbaar begrip is. Vele opdrachtgevers hebben dagen, wéken, uit het raam moeten kijken, afspraken moeten afzeggen voor dat verrekte bouwteam of die lakse klusjesman die maar niet op tijd kon komen. Heel wat mensen zijn witter en chagrijniger geworden. Ik ken iemand die uit ergernis over de weigerachtigheid van de bestelde vakman fysieke klachten kreeg en later nog erger. Zijn weduwe heeft de man afbesteld.

Volgende week

Eigen ervaring is er plenty. Eerst was er een Mário, een aanbevolen man met een prachtig gebit en aan de rechterhand maar twee vingers. Een prima timmerman, zo verwezen zijn vrienden naar dit kleine tekort. Maar deze ook nog eens allervriendelijkste Mário kwam nooit of  te nimmer met gereedschap aandragen. Wel met drankjes in het café, waar hij zo ongeveer sliep. Ja, volgende week had hij tijd. Steeds maar weer.

Uiteindelijk heeft mijnheer Pinto het karwei geklaard. Hij had de maximale hoeveelheid vingers nog, maar zat slecht in zijn tanden. Beter dus dan andersom, redeneerde ik. De aflevering van het bestelde houtwerk werd na toch wel een half jaar pas een feit. In twee delen kwam de opdracht tot uitvoering. De president van Sporting Lisboa moest voor het huis in zijn geboortedorp al het tuinmeubilair gerepareerd hebben. Nou, ik moest natuurlijk wel begrijpen dat zoiets prioriteit had. Zeker nu de club het in de competitie op dat moment zo leuk deed.

Betalen

Nu die kippenhokdeur zo mooi gemaakt is – en de leg erachter beter dan ooit verloopt – zit ik met een nieuwe probleem. Er is nog steeds geen eurootje betaald, maar dit niet uit rancune. Telkens als ik mijneer Pinto naar de factura vraag, lacht hij innemend, opent in zijn naar tropisch regenhout geurende werkplaats een laatje, blaast er met kracht de houtkrullen uit en gaat mompelend een kwartier in dit heilige-der-heilige zitten graaien. Alles wat een modern bedrijf in zijn computer heeft opgeslagen, zit aan losse brieven, papiertjes en vodjes in dat laatje. Behalve de rekening van die vuren kippendeur. Die komt maar niet voor de dag. Maar dan bij het tappen van zijn eigengemaakte tinto belooft Pinto – smakkend met zijn volle lippen – volgende week een nieuwe nota aan huis te brengen. Saúde!

Klokslag twaalf begonnen de eerste magen te knorren en hoofden te geeuwen. Nu kwam er een langachtige jongen de ruimte binnen. Met zijn mobieltje tegen het oor geklemd plantte hij een schaal met broodjes op de glazen tafel die vol lag met programmablaadjes. “Ja, ik verrek zowat,” reageerde een stokoude man. Er brak nu een verwoede burgeroorlog uit rond dit ijskoude buffet. Een enkeling at een boterham uit een eigen zakje.

Tegen tweeën kwam er wat vaart in het komen en gaan van de avontuurlijke stellen die Holland niet wilden verlaten zonder een overzicht van de opgebouwde puinhopen wereldkundig te maken. Ik Vertrek, dus. Om kwart voor vijf zaten we met nog maar drie koppels in de ruimte met veelvuldig hergebruikte lucht. We waren opgelucht maar gespannen toen de lunchjongen ons kwam halen.

Op de gang kwamen we plotseling oog in oog met een bekende TV-persoon, maar deze gaf geen enkel teken van herkenning. Wij des te meer. Wibo Vide was langer en kaler dan hoe wij hem van zijn programma’s kenden. Hij sprak Kroatisch in een handpalm.

Door een deur waarop ‘Ik Vertrek’ stond, kwamen we na een slap handje van een blonde vrouw met stekeltjeshaar in een leren kuipfauteuil. Wij kregen drie minuten de tijd om ons verhaal te vertellen. Slechts drie minuten? Nou, die waren voorbij voordat ze begonnen waren. Haar nagels checkend beluisterde ze hoofdschuddend ons voorstel. Ze onderbrak ons, sprong op en snerpte nijdig: “We zijn hier geen reisbureau. U komt een halve eeuw te laat. Vólgende!”

Bij de portier kregen we een reiskostenvergoeding en een Ik Vertrek-shirt. De man taxeerde ons geroutineerd en zei jolig: “Nou, ik heb ze weleens blijer zien vertrekken.” Maar niet rancuneuzer, bedacht ik knarsetandend.

Bepaalde dingen moesten we heel goed beseffen. De serie zat niet te wachten op twee vijftigers, recht van lijf en leden, zonder kinderen, maar met hond, talenkennis en genoeg euro’s om in Portugal een prachtige quinta te kopen. Kom zeg. “We maken teeeleeeviiiisiiieeee”. Wat dachten wij wel? Wel, we hadden dít gedacht.

Het was nog geen twee weken later en alles was perfect gelopen. Er waren maar twee stellen voor ons, die ook alweer vlot afgeserveerd werden. We besteedden onze drie minuten dit keer heel efficiënt. De hieraan voorafgegane training van de ex-musicalster Lucy (een buurvrouw) wierp haar vruchten af. “Yes, dat is het. Perfecto. Allemaal goed.” De kortgekapte productiemevrouw sprong op en begeleidde het rare tweetal naar een kamer ernaast. De knik was nu uit de knieën. We waren wel even bang geweest, maar de vermomming werkte volmaakt, evenals het valse huisadres. Geen spoor van herkenning. Lacherig ging de scenarioschrijver achter zijn beeldscherm zitten.

De plot was deze. Een doorgedraaide veertiger – achterkleinzoon van Charles Lindbergh, van lage adel maar onbemiddeld, heeft zijn zinnen gezet op eenaltruïstische wending in zijn totdantoe verdorven bestaan. Dus een draf- en rensportcentrum met kamelen, hierbij mikkend op de verwende, wat rijkere toerist als doelgroep, Daarvoor was de Gobi-woestijn bij Mongolië de bij uitstek geschikte lokatie. Ruimte, licht, puurheid. Daar iets met kamelen gaan doen, moet een meer dan gemiddeld bestaan opleveren en de arme nomaden tegelijkertijd een stevige financiële injectie geven. “We begeven ons op een groeimarkt. Succes verzekerd,” zei ik vastberaden. Mijn partner zat er in een vreemde taal mompelend bij en knikte instemmend.

En dan de te overwinnen moeilijkheden? Allereerst is daar de levensgezellin van de geflipte zakenyup: een analfabete Peruvaanse met kunstknie. Castor, de blinde herdershond, gaat natuurlijk ook mee. Er is verder geen denken aan dat Japie de grasparkiet, Kees de manke huiskat en de handtamme zwaardwalvis achterblijven. Want die hebben het ook allemaal wel gehad in Holland.

Een ander obstakel. Geld voor de reis naar dat verre Azië en dat nieuwe onderkomen is er door veel tegenslag even niet. Maar dat is voor Wibo Vide Productions geen probleem. Er bestaan al contacten met Mongol Airlines en een hotelketen. Volgende maand weg graag, want er is door een sterfgeval een aflevering uitgevallen.

Voor wij vertrokken nog even de vraag of we bezwaar hadden tegen een ergens in het avontuur geplande overval door een wilde nomadenstam. Nee dus. Het risico was bovendien wel meeverzekerd. “Afgedekt, heet dat. U bent een ideaal stel!” kraaide de blondine.

Foto: Andrew Stawarz

Buiten het mediapark klappen we dubbel van het lachen. Ik trek de valse baard af en sleur een plat kussen uit mijn pantalon. Mijn partner trekt haar oortje uit, veegt in een bushokje de bruine verf van het gezicht en schudt het haar weer los. Zij kan ineens alles weer. “Zeg, waar ligt Gobi eigenlijk?” vraagt ze.

Als ik jaren geleden aan Portugal terugdacht, dan hoorde ik brommers en blaffende honden. Zonder daar op ruim 2.000 kilometers afstand overigens last van te hebben. Maar eenmaal woonachtig op Lusitaanse bodem blijken de knetterfietsen het nu geleidelijk aan te laten afweten. In de hondenwereld is dit verstillen van decennialang het populairste vervoermiddel in Portugal meteen opgepakt. Er wordt wat afgedelibereerd in voor ons nog immer een vreemde taal. De blaf – hoe hard en langdurig deze ook is – vormt een nog geheel belastingvrij genoegen voor het baasje.

Foto: Renata F. Oliveira

Gelukkig is er van Hogerhand een tegengeluid ontwikkeld. Ik bedoel de liefelijke tingeltangel van de omringende kapellen en godshuizen. “Daar hoor ik de kapel van Carregal,” roept soms een toehoorder aan witte wijn nippend in de tuin. “Of is het die van Moura Morta?” Het is natuurlijk Sobreira, want de wind zit oostelijk. Een melodietje van zeven tonen, gevolgd door de juiste stand van zaken.

Terwijl eeuwenlang het klok- en hamerspel van de kerkjes door een vrome vrouwenhand werd beroerd, heeft de voortschrijdende techniek dit gebruik geëlektrokuteerd. Dat kwam van pas. De oude vrouwtjes die het beieren als hun ultieme boetedoening zagen, begonnen op te raken. Evenals de godsvrucht. Daarboven op kwam de dagelijkse zorg voor de kleinkinderen, van wie de ouders aan het tweeverdienen waren. Geen moeizaam geklauter over uitgesleten trappen meer, maar gewoon zorgen dat er stroom op het doosje staat. Want meer is niet nodig om deze service bij iedereen thuis te bezorgen.

Er is met deze ‘capela’ echter één probleem. Haar volume is erop berekend een hele vallei te bedienen. Maar Sobreira is eigenlijk niet meer dan een stuk straat van 200 meter met aan weerszijden oude en nieuwe huizen en een terrein waarop een hele vloot tweedehandse auto’s zich geregeld door aspirantkopers onder de motorkap laat kijken.

De elektrische installatie brengt hier om het halve en hele uur een klerikale herrie van jewelst teweeg, die alleen op enige afstand als draaglijk en zelfs genietbaar wordt ervaren. Passeer je hier op zo’n moment, dan maak je een paardsprong van jewelst en moet je een forse stuurcorrectie geven om verkeerstechnisch niet schaakmat te raken. Je zult hier maar wonen, verzucht de aldus ontsnapte passant.

Maar niemand van de inwoners praat in het nadeel van het elektrische gebeier. Integendeel. Een man ontbloot beide polsen en zegt: “Horloge niet nodig.”

Pal tegenover de kapel, op nog geen 30 meter afstand, woont huisschilder Bruno. Een schrale zwoeger, die dankzij hoge hypothecaire lasten het grote huis tot het zijne mag rekenen. Om de dertig minuten krommen tenen en vingers van Bruno zich als bij een roofdier in staat van paraatheid. Hij lijdt hevige pijnen tot de laatste toon is weggedreven. Deze meest naaste buur van het godshuis met de twee luidsprekers heeft dikke slaapwallen onder de ogen. Zijn pogingen om de door hem als tirannie ervaren klanken in toenemend drankgebruik te verdoven, strandden op het begin van een huwelijkscrisis.

De ommekeer kwam op een wolkenloze herfstavond. Laat terug van een schilderkarwei klom Bruno na enig aarzelen steels op het dak van de kapel. Zijn actie zou er niet een zijn van blinde vernieldrift, nee, verfijnd, vakkundig, zou hij de rust in zijn leven doen weerkeren. Nachtenlang had hij op het plan liggen broeden. Wat kon hij daar anders in dat bed? Slapen soms? Bij het naderen van een passerende auto dook de spichtige gestalte nog weg voor het lichtschijnsel dat door het donkere dorp meereisde. Hij luisterde nog even, spiedde opnieuw rond en toen tastte de dakhaas in een broekzak. Zijn tang veroorzaakte kort daarop een knerpende klik. Tevreden gleed Bruno het dak af en schoof even later naast zijn al rustende echtgenote in bed. En deed van voldoening geen oog dicht, alert controlerend of zijn sabotagewerk vruchten afwierp. Zijn slapeloosheid was nu van een heel andere aard. Bijna prettig.

Merkwaardig dat het toen nog wel een week duurde voordat heel Sobreira in de gaten had dat de ‘capela’ was verstomd. Senhor Soares, de autoverkoper, zag de losse draad het eerst. Toen alle 59 inwoners eveneens het ‘corpus delicti’ hadden aanschouwd, moest er natuurlijk antwoord komen. Want ineens beweerde iedereen de tijdsaankondigingen heel erg te missen. Het leven was ronduit lastig. Nou, daarop en hoe het dan verder ging, daar had Bruno niet op gerekend.

Portugese mannen kunnen heel erg veel. Een timmerman kan metselen, broodbakken en varkensmesten. Een metselaar beheerst dikwijls het timmeren, het telen van aardappelen en uien en soms verkoopt hij in de weekenden brandhout. Schilder Bruno was plaatselijk de redder in nood bij de aanschaf en reparatie van koelkasten, dvd-spelers, roomklutsers en schotelantennes. Naast zijn reguliere arbeid met de kwast maakte hij ’s avonds en in de weekeinden heel wat arbeidsuren in de elektriek. De extra eurootjes hielden de bank tevreden en gaven zelfs wat kleur aan het leven van het echtpaar.

Het was een voldongen feit: Bruno (en alleen Bruno de freelance electriciën) moest de gebroken draad herstellen. Het was toen een poos heel rommelig in het koppige hoofd van de arme huischilder. Hij wist niets anders dan volksgebruik nummer een in de strijd te gooien. Dit kwam erop neer dat hij ‘volgende week’ dit werkje wel even zou doen. Maar volgende week was hij er nog niet helemaal uit, daarboven bij hem. Het werd opnieuw volgende week en nog een paar keer. De mensen keken verwijtend naar Bruno. Zo van ‘Een opdracht van Boven vervul je zonder dralen.’ Het aantal electriciteitsklantjes werd steeds kleiner. Toen greep kennelijk de ‘padre’ in. Op een dag in het voorjaar kwam er een firma uit een ander dorp, die de ‘lijn met Boven’ gratis en binnen een kwartier herstelde. Deze geste bleef al op aarde niet onbeloond.

De snelle firma kwam daarna regelmatig in het gat terug voor reparaties die anders door Bruno werden verricht. De arm van de ‘padre’ bleek heel ver te reiken. Bruno verdween uit beeld. Eerst uit de zondagsmis en later uit het gemeenschapsleven. Er staat nu al maanden een bordje ‘Vende-se’ op een huis tegenover de kapel, die vrolijk maar loeihard bijhoudt hoe laat het is.

En soms wat doden en gewonden, sprak de cynicus. Meestal foeterend op al ‘die slakken’ in het verkeer komt hij het etablissement binnen, schudt slappe handjes, kijkt daarbij steeds naar de volgende kameraad, drinkt het al klaar gezette glas in één teug leeg en heeft algauw weer de draad te pakken van het gesprek.

Vrouw en kinderen bestaan even niet voor hem. En straks – als hij onvast van de aperitieven thuis geraakt – nog maar ’n beetje. Want na de maaltijd en grote delen van het weekeinde verblijft Paulo (laten we hem zo maar even noemen) in zijn adega. Als hij eenmaal in zijn wijnkelder is, mag zijn huis instorten, het dorp afbranden, de wereld vergaan. De adega is a men’s world. Op het platteland (maar ook in de bergen) zijn vele adega’s. Ook waar slechts aardappelen en uien groeien, en geen druiven. Het zijn miniaturen, naar persoonlijke smaak ingerichte ruimten die slechts heel in de verte iets gemeen hebben met de grote, commerciële wijnkelders, ingericht om wijnkoper en toerist tot ruime besteding aan te zetten. De boerenadega is als het ware de crèche voor mannen. Vrouwen hebben hier niets te zoeken. Niks geen wasmachines, wringers of diepvrieskisten in de meestal koele, donkere ruimte op de begane grond. Ook geen strijkplanken, zwabbers, wasmanden of haardroogkappen in dit mannenheiligdom. Om die reden telt onze adega niet mee. Anders moeten we de helft eruit slepen.

Het belang van de adega is zeer groot. Hoofdschuddend stond het mannelijk deel van het dorp Alveite Grande de bouw gade te slaan (daar was wel tijd voor) van het nieuwe huis van Albert en Ria. Een ruim en zwierig huis met zadeldak en garage en er was zelfs een waterput geslagen. Een casa bonita, dat wel, maar het was geen goed huis. De twee estrangeiros hadden iets essentieels vergeten. Heel stom, maar waar was de adega? Nu werd de onderste verdieping gevormd door een sala, keuken, bijkeuken en hal. Maar op die plaats had juist de adega moeten zijn. Wat een blunder was dat en een adega kost bijna niets extra! Het publiek had er geen goede woorden voor. De Portugese bouwer wist zich ook geen raad en mompelde verontschuldigend dat het allemaal zo op papier stond. Een echte Portugees woont immers met de beentjes van de vloer. Een eeuwenlange geschiedenis van vocht, muizen, ratten en graaiend zwerfvolk heeft hem al vroeg doen besluiten om ‘boven’ te gaan wonen. Hoog, droog en veilig en je had zo ook nog een beter zicht op wat de buren uitvraten.

foto: Mya

In ons dorp heeft ook elk huis zijn adega; en niet alleen omdat ter plaatse een fameuse druivensoort in goed drinkbare wijn wordt omgezet. De dichtstbijzijnde is van ‘kleine Mario’ (de grote versie komt zo ter sprake), onze buurman. Mario heeft er met zijn kleine gestalte een gezin met zes zonen uitgeperst, natuurlijk met hulp van de gezette Adelia. In dat huisje? Ja, in dat kleine huisje, waarvan nu meer dan de helft wordt ingenomen door een adega. De kinderen sliepen in bedjes, omringd door aardappelen. Het is hier stil, bijna koud en duister. De gepensioneerde bakker troont zijn bezoek trots lang de kostbaarheden. Maar eerst moet er een ‘tinto’ getapt worden uit een van de houten vaten. Zes staan er, elk 120 liter eigengemaakte wijn bevattend. Vier rood en twee wit, en die witte moeten we ook proeven. Het is de oogst van het jaar ervoor.

Komt de kleine Mario hier de zomer wel mee door? informeren we bezorgd. Waarschijnlijk wel, maar daar, die twee vaten achterin, die zijn nog van twee jaar terug. Die zijn er ook nog. Ze worden vast en zeker geopend als het jongste kleinkind in het najaar zijn eerste communie in de kerk doet. Wij zijn alvast uitgenodigd. En dan moeten we natuurlijk ook de aguardente proeven: glashelder en oersterk. Nu! De oude bakker toont trots de rondom hem uitgestalde waren: tuingereedschap, een antiek kinderfietsje, trouwfoto’s, een windbuks, nummerplaten van eerder bezeten auto’s, een roestige bromfietstank, veel visgerei, een doosje verse maden, en… nu komt het.

Mario’s oogjes draaien onschuldig rond. Hij opent een blikken sigarettendoosje uit de tijd van Salazar en laat het licht van een peertje schijnen op jawel, zijn allereerste preservatief. Hij ontrolt het rimpelige rubber op een vinger, kijkt dromerig in de verte en zucht eens diep. Dat waren nog eens tijden, lijkt hij te denken. De lichte terughoudendheid op ons gezicht wordt niet opgemerkt. Na een olijke knipoog gaat het blikje weer dicht en vervolgens laat hij zijn fraaie verzameling oude profielschaven zien. Mario is ook timmerman geweest, wijst op een houten keukenstoel, die veertig jaar oud, maar ‘nog beter dan nieuw’ moet zijn. Maar we moeten weer eens door. Aan de muur zien we nog de sikkel hangen, waarmee Mario − na zich aan zijn eigen wijn vergrepen te hebben, zijn echtgenote achterna zat. Adelia, vertelde het op een dag toen haar marido een dorp verderop aardappelen aan het poten was. Ja, zo’n adega heeft ook een keerzijde.

Het souterrain van Sebastião, de hoek om en aan het einde van het hoofdstraatje, ruikt erg naar opgeslagen groenten. Daar liggen de nieuwe aardappelen, ginds nog de oude, terwijl de uien in dikke strengen aan een spijker hangen die in een van de eucalyptushouten steunbalken is geslagen. Meestal zit Sebastião – enkele jaren geleden getroffen door een lichte tia– in een rotanstoel. Aan een poot zit een fel, speels hondje gebonden, dat in het strakgespannen touw hangend naar het bezoek hapt. Iedereen weet dat de witte wijn van Sebastião voortreffelijk is, maar zijn rode te fruitig. Hij moet zijn pipas (vaten) eens goed spoelen, zegt men in het dorp. We zien houten staken, kisten met appelen, weckpotten met een rode substantie, wel drie harken, een soort patjol en een verzameling hakbijlen. Verder houten en plastic kisten, bossen touw en rollen ijzerdraad, een Sachs-bromfiets met lege banden, een kalender met een pinup-girl voor een Volvo-truck. De vloer is van aangestampte aarde en er is verder niets van vrouwelijke of huishoudelijke aard in de ruimte aanwezig. Ja, misschien het vuile glas, dat op een over een wijnvat gelegde theedoek op gebruik wacht. Het is het glas dat wij nu om beurten gebruiken met de onovertroffen witte wijn van deze trotse ex-vrachtwagenchauffeur.

Het aangenaam koele heiligdom van ‘lange Mario’ is op roepafstand. Vanaf de zonbeschenen straat zie je nooit of de grijze zestiger er wel is. Maar de kans is groot dat hij je allang heeft gezien. Zijn verschoten crapeau staat zodanig dat híj iedereen en niemand hem ziet. Hij is niet schuw, hoewel hij al jaren niet meer in het café komt. José, de kastelein, en de gasten zijn allang klaar met de op klagende toon vertelde verhalen over het ongeluk dat hem jaren geleden bij het houtkappen (plaatselijk een belangrijke bron van inkomsten) overkwam. Lange Mario struikelde met een draaiende motorzaag. De val kostte hem drie vingers en een diepe vleeswond. Sindsdien werkt Mario niet meer, maar probeert iedereen te interesseren voor zijn weduwnaarschap en zijn ongelukkige val en de als gevolg daarvan belabberde financiële situatie waarin hij is beland.

Maar Mario mag niet zeuren, want het leven is hier sowieso hard. Er zijn in de omgeving meer mannen die lichamelijke ongemakken overhielden aan niet door de arbo goedgekeurde werkwijzen.

Maar ere wie ere toekomt… lange Mario’s wijn is ook prima. Zijn adega heeft ook haar eigen invulling: oud meubilair, ingelijste foto’s, olielampjes, een bos bamboestokken (om de snijbonen te leiden), een berg knisperend droog gewas waaruit hij doperwten knijpt. Hij is erg trots op zijn enorme collectie balpennen, die wij bij elk bezoek met een of meer exemplaren uitbreiden. We geven hem meestal ook nog wat munten voor de genoten wijntjes. Maar, dat hoeft niet, zegt hij, het geld al opgeborgen. “Jullie hebben tenminste tijd om naar mij te luisteren. Sinds mijn vrouw dood is…” Als wij licht aangeschoten het pad afwankelen, dimt zijn relaas. Vanmiddag geen adega’s meer. We waren met een wandeling bezig.

Carla, heet ze, de dochter van de cafébaas. Heel schuchter kwam het contact tot stand, want Carla is eens ’n weekje in Londen geweest, maar bij wijze van spreken met gillende sirenes huiswaarts gekeerd. Zij had definitief haar bekomst van ‘estrangeiros’. We boften dat wij het autostuur aan de goede kant hadden en ook anderszins ons best deden met inburgeren.

Bij de eerste beurt van ons huis door háár, had Carla een oudere zus bij zich. En daarna ook nog twee keer.  Toen de gezusters  nu al  drie keer ongedeerd huiswaarts hadden kunnen keren, waagde Carla het  er op de ‘limpeza’ geheel alleen op zich te nemen. Het telefoontje bleef dan wel onder handbereik voor het geval dát. En nu  – na twee jaar alweer – is het vertrouwen er over en weer. En méér dan dat.

Het had ook anders kunnen gaan. De ervaringen horende van vrienden en kennissen met hulpen in de huishouding deden bij mij beelden opdoemen van zwaarljvige moekes met harde stemmen die onder begeleiding van pimbamuziek de woning tot een chaos stofzuigden en langdurige pauzes inlasten, doorbetaalde pauzes. En  soms – dat hoorden we  ook – was er weleens iets uit huis verdwenen, dat later lang niet altijd werd teruggevonden….

Onze Carla staat buiten elke verdenking. Op de eerste plaats is zij zeer klein. Omdat zij daarbij een piepstem heeft en vrijwel altijd een grijze schortjurk draagt, hebben we de allereerste keren als de wiedeweerga alle uitgezette schoteltjes met dodelijke muizentarwe veilig weggezet.  Honger komt nog voor in enkele dorpen van de Beiras. Verder is zij erg ijverig en geluidsarm. Het is nu woensdagmiddag half drie en Carla moet nu al een poos aan het boenen zijn. Ik hoor niks, maar als ik straks haastig door het huis loop, kan het gebeuren dat ik ineens over haar struikel. Dan zit zij daar de gangvloer in de was te zetten en fluistert een excuus.

foto: Arne Heijenga

Zoals Carla de houten trap en de plankenvloeren aan de glim heeft geholpen! Zoals zij geruisloos het stof en ander ongerief verwijdert en voorwerpen op hun plaats terugzet (want wij maken er  met z’n tweeën een behoorlijke bende van) en elk meubel, apparaat en beeldje met zoete schoonmaakgeuren omhult. Dat is een puur genot. En vooral – het gebeurt  geluidloos – en discreet. In plaats van zo’n schreeuwlelijk met een slang, hanteert Carla zachte bezempjes en loopt daarbij op gimpen. Soms vraagt ze “Posso (mag ik even), senhor Pedro?” en dan hoef ik maar een paar tellen de benen op te tillen. Dat is alles.

En als zij eenmaal weer duidelijk in het daglicht haar taken vervult, bespreken we de allernieuwste gebeurtenissen uit de omgeving. Er trouwt weleens iemand, vernemen we via Carla, maar er vallen ook erg veel doden. In het verkeer, uit fruitbomen, van krakkemikkige bouwsteigers, door ouderdom ook en door ziektes. Ook vertrekken er regelmatig dierbaren naar de eeuwige wijnvelden. Carla vertelt het allemaal  op fluisterende toon. Maar er valt gelukkig toch nog heel  wat te lachen met degenen die overblijven, al zit een dorpsfeest er dit jaar niet meer in, gezien de score. Kortom: de dorpen aan de Rio Alva kunnen leeggezongen fadista’s nog  jarenlang aan repertoire helpen.

En over haar eigen ellende praat Carla niet graag. Carla heeft een zwakke gesteldheid. Zij ziet bleek en heeft altijd wel  iets medisch. Soms moet zij dagenlang spugen, bonkt haar hoofd of valt zij in zwijm.  De medische onderzoeken volgen elkaar op en dan krijg zij weer een kuur van het een of ander. Elke maand wordt er staal getapt in het ranke lijfje, maar  deze wapening is nog niet zichbaar.  ‘Kind, ga toch naar bed,’ zeggen wij haar weleens als ze zo gammel aan de deur komt. Maar dan antwoordt ze dat ze dan toch maar loopt te piekeren. Het werk doet haar de pijn even vergeten, maar wij houden ons hart weleens vast.

Maar Carla blijft komen. Ons huis lijdt niet onder de flauwtes. Toch hebben we wel wat aanmerkingen op de kwaliteit van het uitgevoerde werk. De gaskachel wordt nog steeds tegen onze wil een kwartslag gedraaid en het nagelborsteltje treffen we – elke keer opnieuw – in het drinkglas op de wastafel  aan. Maar we lachten erom en zien dan op tafel weer een staaltje kunstzinnigheid.  Zelfs in de droogste tijden weet Carla een fleurig boeketje uit de tuin te vergaren en ook in ons leven wat kleur te brengen.

Carla is onze heilige. Zij krijgt elk jaareinde weer wat extra’s