Opvouwbare helm

Weet je dat er opvouwbare helmen bestaan? Ze heten Flatties en zijn speciaal ontworpen voor gebruikers van stadsfietsen, deelfietsen en e-steps. De helm heeft een slim scharniermechanisme waardoor hij plat opgevouwen kan worden.

Het systeem klapt zo ver in dat de helm tot 70% van zijn volume verliest en plat genoeg wordt om in een laptoptas, rugzak of platte schoudertas te passen. Gabriel Serra, een Portugese industrieel ontwerper/innovator, is de geestelijke vader van dit fenomeen. De Flattie is het afstudeerproject van zijn studie Werktuigbouwkunde die hij aan de Universiteit van Aveiro heeft doorlopen.

Hij liet zich inspireren door origami en pop-up boeken om een structuur te ontwerpen die plat gevouwen kan worden tot ongeveer het formaat van een A4-notitieblok (slechts een paar centimeter dik), maar bij het uitvouwen maximale schokabsorptie biedt.

Iedereen een helm

De helm zou een belangrijk probleem kunnen tackelen. De traditionele helm blijft een onding om op te bergen, dus velen laten de helm dan maar achterwege als ze een fiets of step gebruiken om in de stad wat boodschappen of dingen te moeten regelen.

Volgens informatie van de Observador Cetelem Automóvel 2023 wordt het gebruik van fietsen en steps steeds populairder. 48% van de automobilisten gebruiken, naast hun heilige koe, ook scooters, fietsen en het openbaar vervoer. Meer fietsers op de weg betekent natuurlijk ook meer ongelukken. In 2022 registreerde het INEM 6280 gewonden, terwijl dat er in 2021 nog maar 3251 waren.

Noronhadesign

Zoals gezegd is de Flattie een initiatief van Gabriel Serra, maar Fábio Fernandes, Ricardo Sousa en Eduardo Noronha van een ontwerpbureau spelen ook een rol bij de fase van de doorontwikkeling van het prototype en het pre-commerciële concept. De volgende stap is om de Flattie op de markt te brengen.

Prototype lanceren

In de internationale design- en uitvinderswereld is er veel aandacht voor het project. De Flattie was de nationale winnaar in 2023 van de James Dyson Award in Portugal. Het prijsgeld bedroeg 5700 euro en fungeerde als startkapitaal. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van subsidies van universiteiten en incubators voor de commercialisering van het product en als ondersteuning voor de patentaanvraag.

In 2024 won de helm de iF Design Award, een van de meest prestigieuze internationale ontwerp-prijzen ter wereld en Flattie won ook de nationale Bike Award 2023-prijs uitgebracht door de Nationale Vereniging van Tweewielige Industrieën.

Conventionele helmen worden gemaakt van geëxpandeerd polystyreenschuim en het productieproces maakt het niet mogelijk om de componenten te scheiden, dus de buitenschaal kan niet losgemaakt worden. Er was dus geen hergebruik van onderdelen mogelijk. Serra opteert voor een duurzamere benadering. Je kunt de oude Flattie terugsturen, zodat alle onderdelen ofwel geupcycled, gerecycled of afgevoerd worden.

Gabriel kiest bij de Flattie bewust voor een combinatie van duurzame, plantaardige grondstoffen en slimme beschermingsmaterialen. De voering van de helm bestaat uit geperst kurk in plaats van het traditionele piepschuim. Het project werkt hiervoor samen met Amorim, de grootste kurkproducent ter wereld. Bij dit ontwerp kunnen de onderdelen aan het einde van hun levenscyclus dus wel worden gedemonteerd en het kurk kan worden gerecycled.

In tegenstelling tot traditionele helmen die al gauw kapot gaan na een ongeluk of val kan de Flattie tegen een stootje. Kurk vervormt wel bij een harde klap of druk, maar bezit een bepaalde elasticiteit. Na een vervorming veert kurk door zijn celstructuur grotendeels terug naar zijn oorspronkelijke vorm.

Opbouw van de helm

In plaats van traditioneel piepschuim (EPS) worden lagen geperst Portugees kurk gebruikt. Kurk neemt van nature schokken uitstekend op en is bestand tegen meerdere achtereenvolgende impacts (waar EPS na één klap al vervangen moet worden). Daarnaast is het volledig hernieuwbaar en recyclebaar.

Na de uitvoering van simulaties en diverse crashtests voldoet de Flattie aan de Europese veiligheidsnormen voor fietsers en stepgebruikers.

Thermoplastisch Polyurethaan wordt gebruikt voor de buitenste schaal. Dit is een buigzaam maar zeer slijtvast en taai elastomeer dat het vouwmechanisme mogelijk maakt zonder te breken.

Tevens wordt er gebruik gemaakt van een slimme vloeistof (die zijn dikte aanpast onder invloed van externe prikkels) die in holtes binnen de TPU-schaal is verwerkt. Binnen de natuurkunde staat dit bekend als een non-newtoniaanse vloeistof: bij een plotselinge, harde klap wordt de vloeistof instant keihard om de impact te verdelen, terwijl het bij een langzame beweging (zoals opvouwen) zacht en flexibel blijft. Tussen de kurklagen zit een doek van gerecyclede plastic flessen verwerkt. Dit werkt als een trek- en retentiesysteem dat de verschillende kurksegmenten stevig bij elkaar houdt tijdens een val.

Diverse opvouwbare helmen

Flattie is niet de enige opvouwbare helm, er zijn er veel meer, toch is dit een uniek ontwerp in meerdere opzichten.

De Flattie kan namelijk volledig plat worden opgevouwen. Daarmee vermindert het volume met 70%, terwijl andere opvouwbare helmen niet verder komen dan ongeveer 55%. De Flattie bestaat deels uit het duurzame product kurk, terwijl andere opties voornamelijk van EPS schuim worden gemaakt. Ten derde is de Flattie veiliger, omdat deze helm door het gebruik van kurk bestand is tegen meerdere impacts, terwijl andere helmen zijn ontworpen voor één harde klap. Ook als er aan de buitenkant niets te zien is, moet je na een val altijd een nieuwe helm aanschaffen.

We hebben Noronhadesign aangeschreven om toestemming te verkrijgen voor het gebruik van de foto’s van hun website, maar daar is op het moment van publicatie nog niet op gereageerd. We nemen aan dat zij ermee accoord gaan gezien de publiciteitswaarde, maar mochten we een reactie anderszins ontvangen, dan zullen we de foto’s verwijderen.