Een donkere nacht in Vilar Formoso, een bekende grensovergang in Noord-Portugal, ergens halfweg 1970. Over de treinsporen loopt een jonge vrouw met een kartonnen valies en een kind van amper twee jaar op haar arm. Ze onderneemt een poging om clandestien de grens over te geraken, maar uit het niets verschijnt plots een Spaanse politieman, die uiteraard wil weten wie ze is en waar ze vandaan komt. De jonge, alleenstaande moeder raakt in paniek en legt hem uit dat ze heel alleen op weg is naar Frankrijk. Tot haar verbazing brengt de man in uniform begrip op voor haar situatie en hij helpt haar een stuk op weg naar haar nieuwe leven…
Een miserabele jeugd
Teolinda Joaquina de Sousa Lança komt ter wereld op 22 februari 1948 in Beringel (Beja). Het zijn echter moeilijke tijden in de Alentejo en al heel jong verhuist Linda met de kroostrijke familie richting Lissabon. Van de regen in de drup, groeit ze op in een barak in Amadora. Met haar ouders heeft ze nauwelijks een band, haar stiefmoeder heeft een hekel aan haar want ze is de dochter uit een eerdere relatie van haar vader, die haar trouwens ook mishandelt. Ze wordt bovendien van haar vijfde tot haar elfde opgevoed in een weeshuis. Regelmatig moet ze te voet de Sopa do Barroso (maaltijd voor de armen) gaan ophalen, vijf kilometer verder in Benfica. Ze leert al heel jong dat ze altijd klaar moet zijn voor een vernedering. Als ze zwanger wordt, ziet ze een huwelijk met de biologische vader niet zitten en besluit alleen verder te gaan als ongehuwde moeder. Onder de dictatuur van Salazar is dit een soort sociale misdaad en in combinatie met haar oerconservatieve en tirannieke familie levert dat zo’n beetje de status van een paria op. Ze besluit dan ook om, net als zovele landgenoten, Portugal te laten voor wat het is en te proberen om illegaal het land uit te geraken, op zoek naar een beter bestaan… via Vilar Formosa.
Een moeilijk nieuw begin
Andermaal van de regen in de drup, belandt ze in een bidonville van Parijs, waar veel landgenoten zijn op uitgekomen. Voor een hongerloon vindt ze er werk als kamermeisje in een hotel, maar met de hulp van een sugardaddy, die ze Doudou noemt, slaagt ze erin het hoofd boven water te houden. Ze doet vaak inkopen op de vlooienmarkt in Saint-Ouen, waar zich ook het restaurant-cabaret Chez Louisette bevindt. Daar zingen lokale artiesten covers van bekende namen als Edith Piaf, Tino Rossi en Dalida. Ze zingt thuis nogal wat af en spreekt ondertussen al een aardig mondje Frans, waardoor ze een kans krijgt om er als zangeres te gaan bijklussen. Ze wordt er bepaald positief onthaald en door de aanwezigheid van de Portugese migranten zingt ze ook al eens een fado of ander liedje uit haar land.
Al snel valt haar talent op en ze wordt in contact gebracht met de componist Alex Alstone en tekstschrijver Vline Buggy. Die componeren voor haar het nummer Un Portugais, dat gaat over het lot van de Portugese migranten. De grote platenfirma Barclay wijst haar af -men heeft er twijfels omwille van haar Portugees accent- dus tekent ze voor Carrere. Die brengt in 1978 haar eerste single op de markt, met op de B-kant de Portugese versie.
Als ze kort daarna op televisie komt in het programma Rendez-Vous du Dimanche van Michel Drucker, dat miljoenen kijkers telt, valt ook het Franse publiek voor haar en het verhaal van La Valise en Carton (de kartonnen valies). Het wordt een onverwacht groot succes -kort daarop haalt Un Portugais al platina- en onder haar artiestennaam Linda de Suza is ze definitief gelanceerd.
Op naar het succes
Van dan af gaat het snel. Met één klap haalt ze met haar plaatje de Portugese gemeenschap van zo’n miljoen migranten in Frankrijk uit de anonimiteit waarin die, mede door de taalbarrière, is terechtgekomen. Haar verhaal doet dan ook de ronde in Frankrijk en Portugal. Er volgen nog meer melancholische songs en ze wordt beschouwd als de zangeres bij uitstek die in haar werk de eigen moeilijkheden en saudades en die van haar landgenoten bezingt.
- In Uma Moça Que Chorava gaat het over haar eigen verhaal met bijvoorbeeld dit (vrij vertaald) fragment: Een jonge vrouw huilde / Toen ze de grens overstak / Haar illusies verloren / Haar geliefde vaderland / En de mensen van het dorp.
- In het nummer Amália vraagt ze indringend “Amália, laat fado niet sterven”.
- Ook L’étrangère heeft het over het gevoel een vreemdeling te zijn: Ze bewaarde een ansichtkaart / Van haar dorp in Portugal / Ze heeft pijnlijke herinneringen / De vreemdelinge.
Met twee LP’s in 1979, La Fille Qui Pleurait en Amalia/Lisboa, schiet haar carrière als een komeet naar omhoog. Stilaan wordt haar werk ook meer opgewekt. Echte Portugees volksliedjes als Tiroli-Tirola, en up-tempo meezingers als Une Fille De Tous Les Pays halen het hek helemaal van de dam.
Ze kampeert wekenlang in de hoogste regionen van de Franse hitparade en in 1983 staat ze voor twee concerten geboekt in de beroemde zaal Olympia in Parijs. Het worden er uiteindelijk vijftien, iets wat ze het jaar daarop nog eens overdoet. De arme immigrante uit Portugal maakt stilaan haar intrede in de meer gegoede lagen van de maatschappij. Met Charles Aznavour zingt ze in 1989 Pour Toi Arménie in, een single waarvan de opbrengst gaat naar de tienduizenden slachtoffers van de aardbeving in Spitak, en hij schrijft voor haar Vous Avez Tout Changé. Met Gerard Lenorman zingt ze La Ballade Des Gens Heureux. Het levert haar de koosnaampjes Amália de France en Linda Portuguesa op.
Jean Ferrat heeft, als zoon van Russisch-Joodse migranten die ook in Frankrijk belandden, veel respect voor haar migratie-achtergrond. Hij is de artiest wiens klassieker La Montagne door Wim Sonneveld als Het Dorp werd gecoverd. Hij voelt zich verbonden met Linda en schrijft voor haar On n’était pas riche. Een poëtische ballade waarin hij de schoonheid van het eenvoudig leven beschrijft. Dat is eigenlijk ook de essentie van wat Sonneveld in zijn vertaling zingt, als hij de hoge bomen langs het tuinpad van zijn vader ziet staan.
Ze mag de Franse presidenten Jacques Chirac en François Mitterrand tot haar persoonlijke vriendenkring rekenen, maar ook die van Portugal, Mário Soares. In haar thuisland wordt Linda de Suza een der meest verkopende artiesten aller tijden. Ze krijgt gedurende haar carrière ettelijke keren goud en platina en verkoopt volgens schattingen zo’n 20 miljoen platen. Ook als schrijfster maakt ze carrière. Van haar autobiografie, La valise en carton (1984) gaan twee miljoen exemplaren over de toonbank. Er wordt een muzikale komedie, en voor TV ook een miniserie van gemaakt, die op de nationale zenders in Frankrijk en Portugal loopt.
Alles rozegeur en maneschijn?
Dat lijkt alleen maar zo. Haar zoon João Carlos Lança heeft ook muzikaal talent en op zijn veertiende krijgt hij een piano, waarna hij ook muziek schrijft voor zijn moeder. In 1988 zingen ze samen het nummer Dis-moi pourquoi en hij maakt als João Lança met twee albums een bescheiden muzikale carrière. Kort daarop komt hij echter in conflict met haar en hij wil, naar eigen zeggen, zijn twee kinderen grootbrengen op afstand van hun grootmoeder. Hierover zegt João dat ze vond dat zijn vrouw haar zoon had ‘gestolen’, dat ze hem voor zichzelf wou houden. Hij zet zijn muziekcarrière on hold en vertrekt in 1996 met zijn gezin naar Lissabon, waar hij twintig jaar een restaurant zal uitbaten. Linda ziet haar kleinkinderen dus niet opgroeien en het conflict zal pas kort voor haar dood bijgelegd worden.
Terug naar af en het verval van haar carrière
Vanaf het begin van deze eeuw raakt ze in de vergetelheid. Pas later zal blijken dat ze geen nieuwe muziek meer wil opnemen en dat ze daar een goede reden voor heeft. Ze komt er namelijk achter dat ze al die jaren is bedrogen en bestolen door haar entourage, zelfs haar eigen familie. Zolang dit niet uitgeklaard wordt, weigert ze nieuwe opnames. Pas in 2015 komen de details naar boven, wanneer haar tweede boek op de markt komt. Waar La valise en carton het verhaal van haar succes en overwinning op de armoede beschreef, gaat het in Des larmes d’argent (Lágrimas de dinheiro, Tranen van geld) over de andere kant van het verhaal en hoe het succesverhaal finaal totaal verkeerd afloopt. Ze heeft het over de jaloezie die roem met zich meebrengt en het leed dat ze heeft doorstaan. Ze neemt het ook op voor de kleine man in het algemeen, die nauwelijks rond komt met hard werken, terwijl zij die bij wijze van spreken alleen de prijs van het vlees bepalen, het grote geld binnenrijven.
Blijkbaar is haar datum van aankomst in Parijs (1970) in de officiële registers met een vals document geschrapt en gewijzigd in 1979. Gedurende negen jaar heeft ze officieel in Frankrijk dus niet bestaan. De barak van haar familie in Portugal had geen adres, waardoor alle post naar een winkeltje in de buurt werd gestuurd. De zangeres komt erachter dat er een bankrekening in Frankrijk bestaat, waar zij niets vanaf weet, maar die wel op haar naam staat. Het adres is echter dat van het winkeltje in Amadora. Van alle successen uit haar carrière hebben anderen dus finaal geprofiteerd, de rechten vloeiden gewoon rechtstreeks naar criminelen. Maffiapraktijken in hogere kringen, waar zij als Portugese niet tegenop kan (ze heeft trouwens nooit de Franse nationaliteit willen aanvragen). Zelf zegt ze hierover: “Ik zong en had hiervoor geen tijd, ik vertrouwde de mensen rondom mij”. Het is van alle tijden en doet me denken aan andere schrijnende voorbeelden. Ook de wereldster Leonard Cohen werd op 70-jarige leeftijd gedwongen om weer te gaan toeren, om vergelijkbare redenen.
De laatste wals
Blijkt dat ze nauwelijks pensioen heeft opgebouwd en het verder met 400 euro per maand zal moeten doen. Ze keert nog terug op de podia en is eind 2019 in België voor de voorstelling van haar laatste project, Carte Postale du Portugal (Postkaart uit Portugal), voorzien in maart 2020 in de Brusselse zaal La Madeleine. Daar blijkt hoe verbitterd ze is, wanneer ze in een interview uit het niets zegt “Waarom zijn er mensen die er plezier in scheppen om anderen, die gelukkig zijn, pijn te doen?”. Door Covid-19 zal de voorstelling niet doorgaan en bovendien wordt ze zelf ziek. De zangeres overleeft het, zij het met blijvende schade. Twee jaar later wordt ze opnieuw opgenomen met ernstige psychische problemen. Ze weigert eten en drinken en wil sterven, wat ook gebeurt op 28 december 2022, in het Normandische Gisors.
Icoon van de Portugese migratie
Door de Portugese president Marcelo Rebelo de Sousa wordt ze beschreven als “Een voorbeeld van vastberadenheid en loyaliteit, ze was een Frans icoon van de Portugese immigratie en daarmee een icoon van Portugal”. Linda de Suza, die zei dat ze zong voor haar publiek en dat het applaus haar familie was, zal voor altijd een ambassadrice zijn van de Portugese cultuur in Frankrijk. Ze verloochende nooit haar afkomst en heeft het verhaal van haar leven en geboorteland in de teksten van haar liedjes verwerkt. Ze oversteeg het niveau van een gevierde zangeres en gaf de Portugese migrant een gezicht.
Linda de Suza in de Lage Landen
Haar grootste successen kende ze uiteraard in Frankrijk en Portugal, maar ook in onze regionen heeft ze een erfenis nagelaten. Een kort overzicht dat zeker niet volledig is.
- Met Un Portugais stond ze in Nederland zes weken in de charts, echter niet hoger dan nummer 26.
- Une Fille De Tous Les Pays was haar grootste succes in onze contreien. In België op 17 en in Nederland op 18, getuige deze opname voor TopPop in 1982.
- In Vlaanderen maakte Willy Somers er een Nederlandstalige versie van, Een Wonder van een Vrouw. Hij stond er vier weken mee in de hitlijsten, met een tiende plaats als beste.
- In Nederland was er een cover door AA Project. Het was ook een stadionsong bij de voetbalclub AZ Alkmaar.
Bronnen
https://portugalmemoria1385news.wordpress.com…
https://lusojornal.com/linda-de-suza…
https://youtu.be/rR2VveN5VPI?si=arkW7aROUDtZxi1a
https://historiasdahistoria.blogs.sapo.pt…
https://sol.iol.pt/2022/12/29/linda-de-suza-a-emigrante…
https://youtu.be/rR2VveN5VPI?si=hXq7oqg7dl7Ghda9
https://www.gala.fr/stars_et_gotha/jo_o_lanca
https://www.sudinfo.be/id154018/article/2019-11-28/…
https://www.purepeople.com/article/linda-de-suza…
https://ncultura.pt/linda-de-suza-a-voz-da-emigracao-portuguesa/…
https://www.nieuwsblad.be/media-en-cultuur/muziek/linda-de-suza
Geef een reactie