In Portugal is een minderheidsregering doodnormaal.
In Nederland is het bijna een noviteit en het is nog maar de vraag of het goed gaat aflopen.
Waarin een klein land groot kan zijn.
Of andersom.
Koehandel
In Nederland heeft de coalitieregering Jetten geen meerderheid in het parlement, en daar is het hele land van in de ban. Het is begrotingstijd en dus zit in ieder Nederlands praatprogramma wel een bewindspersoon die uitlegt dat de regering nog niet weet of ze gaat regeren ‘over links’ of ‘over rechts’. Intussen positioneren groepen partijtjes aan beide zijden van het parlement zich als huwelijkskandidaat. Maar stellen daarbij soms merkwaardige eisen aan hun medewerking. Splinterpartij SGP (3 zetels, 2% van de Tweede Kamer) bijvoorbeeld wil het belastingplan van de regering steunen in ruil voor een beperking van het aantal abortussen. Het is koehandel van het hoogste niveau.
Ervaring met minderheidsregeringen
Intussen werd op 29 oktober 2026 de Portugese begroting redelijk soepel door het parlement geloosd. Door een minderheidsregering. Natuurlijk kwam het daarbij tot soms stevige woorden, maar dat is ook een beetje het spel. Als een Portugees parlementslid een dubbeltje op straat vindt en in zijn zak steekt, is deze volgens de politieke opponent ‘een harteloze dief’ die alleen maar ogen voor het eigenbelang heeft en geen enkele compassie heeft met de zwakkeren in de samenleving’.
Ook in België komen minderheidsregeringen zelden voor. Door de versplintering van het parlement is er soms sprake van ‘monstercoalities’ van tot wel zeven partijen om toch maar aan een comfortabele meerderheid te geraken. En daarom is België waarschijnlijk wereldkampioen regeringsvorming (541 dagen).
In Portugal is een minderheidsregering niets bijzonders, en mede daardoor duurt de regeringsvorming ook nooit lang. In Nederland komt een minderheidsregering vooral voor als gedurende een regeerperiode een coalitiepartij het laat afweten en opstapt. Daarna is die ongewild ontstane minderheidsregering vaak een kort leven beschoren.
In Portugal leidde de iconische António Guterres een minderheidsregering van 1995 tot 2002, waarna hij het uiteindelijk schopte tot secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Daar zijn er maar negen van in de hele wereldgeschiedenis, wie weet is het een inspiratie voor Jetten.
Onthouden van stemming
De allerbelangrijkste reden voor het slagen van zo’n minderheidsregering in Portugal, is dat het heel gebruikelijk is dat partijen zich onthouden van stemmen. Zo werd ook de begroting 2027 goedgekeurd, oppositiepartij PS stemde niet tegen maar onthield zich. Daardoor hadden de regeringspartijen PSD en CDS ineens een ruime meerderheid. In Nederland gebeurt zoiets niet. Onthouden van stemmen wordt gezien als politieke lafheid, een gebrek aan kleurbekennen.
Er zijn nog twee aspecten die in Portugal de boel eenvoudiger maken:
Geen tweekamerstelsel
Er is geen senaat, geen tweekamerstelsel. Als in Portugal het parlement een wet goedkeurt, dan ben je klaar. Er is niet nog een ander part-time instituut dat de wet nog eens gaat bekijken. Alleen de president kan nog op de rem trappen, maar ook niet onbeperkt.
Minder versplintering
Door het districtenstelsel wordt de versplintering van het parlement beperkt. Er zijn meer restzetels, die sneller bij een grote partij terechtkomen. Dat vergemakkelijkt de discussie. In Portugal kent de Assembleia da República 230 leden en 10 partijen. De Nederlandse Tweede Kamer telt 150 leden en maar liefst 17 partijen. Democratischer is dat districtenstelsel niet, maar wel gemakkelijker. En 10 partijen is nog altijd veel meer dan 2 (Verenigde Staten).
Kabinet of regering?
In Nederland gebruiken we de woorden kabinet en regering door elkaar. Het verschil zit ‘m in de koning. Die is deel van de regering maar niet van het kabinet. Maar omdat hij niks te zeggen heeft, is het dus in de praktijk hetzelfde. In Portugal kennen we dit onderscheid niet. De president staat los van de regering, maar wordt wel door het volk gekozen, en kan wetsvoorstellen (onderbouwd) terugverwijzen naar het parlement. Het parlement kan vervolgens de wet toch afdwingen, maar heeft daar dan wel een grotere stemverhouding voor nodig. Dan gaat de onthoudingsmanouvre niet meer op.
Geef een reactie