Bij de presidentsverkiezingen van 18 januari 2026 bereikte geen enkele kandidaat de vereiste 50% van de uitgebrachte stemmen. Dus komt er een tweede stemronde op zondag 8 februari, waaraan alleen de twee hoogst geëindigde kandidaten uit de eerste ronde meedoen.
Grote winnaar was socialist António José Seguro, hij kreeg 31% van de uitgebrachte stemmen. Als tweede eindigde populist André Ventura met 24%.
Voor het eerst sinds 1986 een tweede stemronde
Sinds de invoering van de huidige Portugese grondwet in 1975 kwam het in tien presidentsverkiezingen pas één keer eerder voor dat er een tweede ronde nodig was. In 1986 eindigde de toch iconische Mário Soares als tweede in de eerste verkiezingsronde, waaraan overigens slechts vier kandidaten deelnamen. Maar de nummer 1 had niet de vereiste 50% van de stemmen en dus kwam er een tweede ronde. Daarin won Mário Soares, die vervolgens in 1991 werd herverkozen en dus 10 jaar president van Portugal zou zijn. De reden van zijn oorspronkelijke tweede plaats was een versplintering van de stemmen links van het midden.
Polariseren of verbinden?
Al maandenlang wordt in onderzoeken aangetoond: het maakt niet uit welke kandidaat er in de tweede ronde tegenover Ventura staat: Ventura gaat niet winnen. Verwacht wordt dat de Portugezen zullen kiezen voor een verbindende president, niet een polariserende. Waar Ventura campagne voert met posters tegen arbeiders uit Bangladesh en tegen immigranten in het algemeen, schrijft Seguro ‘wat ons verbindt is de liefde voor Portugal’.
Op deze pagina (in het Portugees) kun je de resultaten per district, per gemeente en zelfs per freguesia zien.
Op deze pagina (in het Nederlands) kun je meer lezen over de verkiezingen.
Boterzachte peilingen
Gedurende de campagne waren er 5 koplopers die soms dagelijks stuivertje wisselden volgens de peilingen. Nooit stond een kandidaat hoger dan 25%, terwijl 50% van de stemmen vereist is om president te worden. Daarom ging alles en iedereen al weken uit van een tweede stemronde, op 8 februari. Daaraan doen dus alleen de twee hoogst geëindigde kandidaten uit de eerste ronde mee, en die hebben dus weer drie weken om campagne te voeren.
De peilingen in de aanloop naar de presidentsverkiezingen leken soms wisselvallig. Een kandidaat die eerst op de vijfde plaats stond met 16% van de stemmen, stond twee dagen later op de tweede plek met 20%. Die wisselvalligheid is een beetje de schuld van de peilers zelf. Ze willen zo graag het volk van informatie voorzien dat er dagelijks gepeild wordt. Er wordt dan aan enkele duizenden mensen gevraagd aan wie ze hun stem zouden geven. Probleem is dat vaak nog niet de helft van de gevraagden ook antwoord geeft, soms zelfs maar een kwart. Ik zag verschillende keren ronkende artikelen in de media die bij nader onderzoek gebaseerd bleken te zijn op nog geen duizend antwoorden.
Schermafdruk: Jornal de Notícias
Statistische bril
Als je die peilingen met een statistische bril bekijkt kun je ze dus aan alle kanten lekschieten. Want hoe zijn de mensen die benaderd zijn, eigenlijk geselecteerd? En welke mensen zijn meer geneigd mee te werken aan zo’n peiling, leveren zij wel een eerlijke doorsnede van de samenleving? Het maakt immers nogal wat uit of je een café instapt, in een trein vragen gaat stellen (ik ga nooit met de trein), of willekeurig mensen gaat bellen (ik neem een onbekend nummer nooit op, maar een winkelier doet dat altijd). En kun je wel zeggen dat er een foutmarge van slechts 3,3% is als je maar 0,01% van de stemmers in je peiling hebt zitten? Of heeft de berekening van die foutmarge ook weer zijn eigen foutmarge?
Peiling misleidend?
De nummers 1 tot en met 5 van de verkiezingen op 18 januari zijn exact zoals de peiling enkele dagen daarvoor weergaf. Maar de verschillen in aantal stemmen zijn groot. Seguro haalde 31,1%, dat is 7,1% meer dan in de peiling. Cotrim de Figuereido haald 16,0%, dat is 5,1% minder dan in de peiling. Het gat tussen de nummers 2 en 3 was volgens de peiling slechts 1,8%, maar in werkelijkheid blijkt dit maar liefst 8,5% te zijn. De peiling verzuimde dus aan te geven dat het allang nog maar om twee kandidaten ging. Maar wat wil je, als je maar 903 mensen ondervraagt…
Meer informatie over de presidentsverkiezingen: https://www.portugalportal.nl/portugal-kiest-een-nieuwe-president/
Dank voor deze snelle berichtgeving en het kritisch bekijken van peilingen.
Feit is nu dat bijna een kwart van de mensen die gestemd hebben, dachten dat Ventura een goed idee is. Noem me naïef maar ik ben daar erg van geschrokken.