A Minha Casinha: hoe een klein liedje groot werd

Misschien zegt de titel jou weinig of niets, maar de kans dat je het nummer al ergens gehoord hebt is des te groter. Een bescheiden liedje dat lang geleden geschreven werd voor een film is op termijn uitgegroeid tot een hymne van de natie. Ik neem je mee op een tocht die ook even de Lage Landen aandoet.

Een bescheiden begin

In 1943 draait regisseur Arthur Duarte de film O Costa do Castelo, die naar later zal blijken, een van de populairste komedies uit de Portugese filmgeschiedenis wordt. Een klassiek verhaal over een rijke jonge edelman die smoorverliefd wordt op Luisinha, een eenvoudig maar beeldschoon volksmeisje. Deze rol wordt gespeeld door Maria de Lourdes de Almeida Lemos, een 17-jarige actrice en zangeres die acteert onder de naam Milú. Fado is op dat moment al bijzonder populair en muziek speelt in de cinema’s een belangrijke rol. In een iconische scène zingt ze het liedje A Minha Casinha, een compositie van António Melo op tekst van João Silva Tavares. Laatstgenoemde is een bekende dichter-dramaturg, die ook voor fado grootheden als Alfredo Marceneiro en Amália Rodrigues werkt.

Door het succes van de film zet Milú het nummer onmiddellijk op een single, waarmee ze behoorlijk succesvol zal zijn. Het liedje is eigenlijk een ode aan het armoedig leven in een nederig huisje en met hart op de juiste plaats. Een onderliggend verband met de dictatuur onder Salazar is hier duidelijk aanwezig. Het motto Pobrezinhos, mas honrados (Arm, maar eervol) komt recht uit de ideologie van de Estado Novo en kwam hier reeds aan bod bij de historiek van Uma Casa Portuguesa. Mocht je de volledige versie van deze filmklassieker willen bekijken, je vindt die hier, met ondertiteling in het Portugees (altijd handig om je kennis van de taal te verfijnen).

Heropgevist en een make-over

Begin jaren 80 van vorige eeuw verschijnt in Lissabon een nieuwe rockband die oorspronkelijk als Delirium Tremens van start ging, daarna koos voor Beijinhos e Parabéns, maar finaal uitkomt bij Xutos & Pontapés. Zij spelen regelmatig in de bekende club Rock Rendez Vous, zij het met een nogal beperkt repertoire. Tim, de zanger-bassist van de groep herinnert zich op een keer een liedje dat zijn grootouders regelmatig liepen te zingen en stelt voor om er een eigen versie van te maken. De bedoeling is om het optreden ermee af te sluiten, bij gebrek aan voldoende eigen materiaal. Het publiek reageert wild enthousiast en de rockversie van A Minha Casinha wordt een traditionele afsluiter van de concerten van de groep. Meer nog, in november 1987 is hun platenmaatschappij vragende partij voor een single die hun laatste album (Circo de Feras) in de kerstperiode extra kan promoten. De band kiest ervoor om hun concertafsluiter op plaat te zetten, tegen de platenbonzen in, die dat niet direct zien zitten. Xutos (zo worden ze gemakshalve genoemd door de fans) zet echter door en het nummer komt op een EP’tje, 7° Single.

De fans kunnen het best smaken en met zo’n honderdduizend verkochte exemplaren haalt het plaatje platina. Het nummer komt ook op hun volgend album, 88, dat een hoogtepunt in hun carrière wordt. A Minha Casinha in de uitvoering van Xutos & Pontapés is eigenlijk op tekstueel vlak een uitgeklede versie van het origineel, waarbij enkel de eerste verzen van de zes strofen -ook nog licht gewijzigd- worden herhaald. Begrijpelijk, want christelijke nederigheid gaat nu eenmaal niet zo goed samen met punk-rock. Op muzikaal vlak worden de strijkers van het oorspronkelijk nummer vervangen door synthesizers, elektrische gitaren en drums. Milú zal later, kort voor haar overlijden in 2008, een concert van de band live meemaken en er ook een staande ovatie krijgen van het publiek.

De vonk slaat over naar het voetbal

Begin deze eeuw gaat het Europees landenkampioenschap door in Nederland en België (Euro 2000). Voor een goed Portugees resultaat op een internationaal toernooi moeten we al terug naar het WK 1966. Toen won de Seleção in Engeland brons, met de legendarische Eusébio. Op het EK dateert een plek bij de laatste vier al uit 1984. Er is nu echter sprake van een Geração de Ouro (Gouden Generatie) met spelers als Jorge en Rui Costa, Luís Figo en Nuno Gomes. De groepsfase is een makkie met 9 op 9, waarbij titelverdediger Duitsland in de Rotterdamse Kuip geëlimineerd wordt door een hattrick van Sérgio Conceição. Ook Engeland overleeft de groepsfase niet.

Portugal verliest uiteindelijk in Brussel de halve finale, op een pijnlijke manier, door een Franse golden goal in minuut 117. We bevinden ons wel nog in de tijd voor de introductie van het officiële toernooilied door UEFA en FIFA. Maar het succesrijke verloop van Euro 2000 wakkert de patriottische gevoelens en een vorm van solidariteit onder de supporters in die mate aan, dat ze daar zelf voor gaan zorgen. In de Lage Landen komt dan ook voor het eerst, beetje bij beetje, A Minha Casinha op de proppen, als officieus strijdlied van de Portugese adeptos. De versie van Xutos & Pontapés zal hen nooit meer loslaten. De saudades en het alegre casinha (vrolijk huisje) zorgen voor een collectief gevoel van samenhorigheid en trots op de eigen roots, die door de fans luidruchtig worden geuit in hun samenzang.

Voor het EK van 2016 heeft de FPF (Portugese voetbalfederatie) wel iets georganiseerd dat naar een soort nationale hymne moet leiden. In het kader van de campagne ‘We zijn niet met 11. We zijn met 11 miljoen’ brengt de populaire Pedro Abrunhosa een remake uit van een meer dan twintig jaar oude hit, met een bijgewerkte titel en tekst. Tudo o que eu te dou. Somos Portugal (Alles wat ik je gaf. Wij zijn Portugal) is echter eerder bedoeld om de merchandising op te krikken en de gewone supporters hebben daar geen oren naar. Wanneer Portugal uiteindelijk op 28 juni Europees kampioen wordt, blijkt dat de Portugezen bij hun eigen keuze blijven en A Minha Casinha rolt uit 25 duizend kelen over de tribunes.

Abrunhosa kan, ondanks zijn populariteit niet op tegen Milú’s deuntje van weleer en voor eens en voor altijd is duidelijk dat dit het supporterslied is van de achterban van de Seleção. De spelers zelf zullen dit trouwens ook bevestigen en het zelf zingen wanneer ze de volgende dag als helden in Lissabon worden ontvangen. Het kleine liedje is nu echt wel groot geworden.

Van klein naar internationaal

De voetbalhistorie heeft ervoor gezorgd dat het casinha ook buiten de grenzen naam maakt. Wanneer Metallica, de Amerikaanse wereldberoemde metalband, in 2018 in Lissabon landt voor een concert, informeren de groepsleden naar het wel en wee van hun generatiegenoten van Xutos & Pontapés. Zij krijgen te horen dat Zé Pedro -stichter en bezieler van de band, die ook wel eens de Portugese Keith Richards wordt genoemd- enkele maanden voordien overleden is. Het raakt de Amerikaanse supersterren in die mate dat ze als hommage aan Zé, op eigen initiatief, een memorabele interpretatie van A Minha Casinha op de playlist van het concert zetten. De bandleden van Xutos zijn er niet en horen het via via, maar zijn naar eigen zeggen met verstomming geslagen.

De meest recente erkenning voor het kleine liedje komt er in 2021. Het bekende streamingsplatform Netflix staat voor de release van het vijfde deel van de Spaanse serie La Casa de Papel, ook bekend onder de Engelse titel Money Heist. De misdaadserie is in razendsnel tempo uitgegroeid tot een van de populairste series ter wereld. Voor de promotie van dit deel komt Netflix uit bij Xutos & Pontapés met de vraag om een aangepaste versie te maken van wat ondertussen voor de band een superhit is geworden.

Zowat 57 jaar na het origineel van Milú en 38 jaar na de bewerking door de rocklegendes, is het Alegre Casinha als het ware het ‘huisje’ van alle Portugezen geworden, want blijkbaar vergeet niemand de soundtrack van zijn eigen leven. Om met de woorden van Zé Pedro zaliger te besluiten: “Het is een lied dat het hart van de Portugezen opzoekt; het is hét lied van Portugal geworden.”