De explosieve groei van barbershops

Portugal heeft al eeuwenlang een baard- en kapperscultuur. De laatste tien jaar, echter, zien we een explosieve groei aan nieuwe kapperszaken. Met de komst van deze vaak eenpersoons-bedrijfjes is er een herwaardering van de door het Portugees Instituut voor Werkgelegenheid en Beroepsopleiding gecertificeerde kappersopleidingen.

De nieuwe barbershops combineren het klassieke scheermes met moderne trends en worden steeds meer ontmoetingsplekken waar koffie wordt geschonken terwijl de muziek speelt.

In een periode van economische onzekerheid lijkt het een laagdrempelige ondernemerskeuze. Het is relatief goedkoop om een kapsalon te starten; er is weinig papierwerk vereist en in steden en gebieden met veel toeristen is het vaak een goed draaiende business.

Migranten

Een opvallend groot deel van de nieuwe kappers is van origine Braziliaans, Kaapverdisch, Angolees, Marokkaans of Zuid-Aziatisch. In Brazilië is barbering een serieus vak. Braziliaanse kappers die naar Portugal migreren, nemen deze vakkennis en specifieke stijl mee. Ze bedienen lokale klanten en vooral toeristen en expats, die vaker naar de kapper gaan en meer eisen dan de traditionele herenkapper.

‘Goeie koop’

Veel kortstondige bezoekers aan Portugal gaan nog even naar de kapper voordat ze teruggaan, want ja, zeg nu zelf, een bezoek aan de Portugese kapper is veel goedkoper dan ’thuis’.

Grooming

In Portugal is de baard niet per se een eeuwenoude traditie, toch is het fenomeen baard gewoner dan in een land als Nederland. De perfect getrimde baard is vooral iets van de laatste tijd en wordt sterk beïnvloed door internationale mode, Braziliaanse en mediterrane stijlen en sociale media. Portugal heeft die trend, mede door klimaat, uiterlijk en cultuur, sneller en zichtbaarder omarmd dan Nederland. Ook zijn Portugese barbiers heel goed in technieken als overgangen, symmetrie en bedreven in het creëren van baardvormen per gezichtstype.

Dat “baarden beter passen” bij veel Portugese mannen komt door een combinatie van genetica, gezichtsvorm, huidskleur, haartype en culturele framing. Veel Portugese mannen kunnen sterkere kaaklijnen hebben en wat hoekigere gezichten. Een baard accentueert de kaak. In Nederland heeft men vaker een rond gezicht met zachtere kaaklijnen, waardoor een volle baard zwaarder of rommeliger kan ogen.

Portugese mannen hebben door de aanwezigheid van zon (betere doorbloeding en aanmaak van vitamine D) vaak sneller groeiend, dikker, donkerder en gelijkmatiger baardhaar. Nederlandse mannen hebben over het algemeen fijnere haren, waardoor de baard er pluiziger of ongelijk uitziet. In Portugal is de baard niet verbonden aan subculturen of een illustratie van “ik ben anders”. De baard is er dus minder een statement, zoals in Nederland, waar de baard onderhevig is aan mode en werkcultuur. Het is niet serieus onderzocht, maar het lijkt erop dat er in de formele sector relatief weinig baardige mannen te vinden zijn. In de corporate wereld is betrouwbaar overkomen belangrijker dan het etaleren van je mannelijkheid.

De verschillen kunnen dus gezocht worden op het genetische, culturele en visuele vlak, maar er zijn zat Portugese mannen zonder baard en er zijn genoeg Nederlanders bij wie een baard fantastisch staat.

Hoe zat dat vroeger?

Baarden waren vroeger heel normaal. Vissers, boeren en arbeiders hadden vooral snorren en korte baarden.

Er bestaan uiteraard geen foto’s van ontdekkingsreizigers als Vasco da Gama en Pedro Álvares Cabral, maar diverse iconen illustreren ze met een lange baard, symbool van avontuur en wijsheid. Ook een mode-ontwerper als Luis Carvalho maakt statements met zijn baarden, net als de acteur José Condessa, die zijn baard tot onderdeel van zijn imago heeft gemaakt. António Raminhos cultiveert de chevron-baardstijl, een volle, dikke snor die de bovenlip volledig bedekt en naar beneden loopt langs de mondhoeken, vergelijkbaar met de vorm van de letter ‘V’, net als Freddie Mercury.

Nigel Barber deed onderzoek naar gezichtshaar. Hij ontdekte dat mannen vaker een snor of baard hadden als er meer mannen dan vrouwen waren. De competitiefactor lijkt dus een rol te spelen: gezichtshaar vergroot in tijden van schaarste de kans op succes bij de vrouwen. Als er juist meer vrouwen zijn, scheren mannen de boel weer af. Vermoedelijk om zachter en betrouwbaarder over te komen, want het lijkt erop dat als vrouwen in de meerderheid zijn, ze banger zijn om seksueel uitgebuit en verlaten te worden.

De baard komt altijd terug

Onderlinge concurrentie kan ook een reden zijn om géén baard te nemen. Als iedereen een baard heeft, wordt een glad gezicht namelijk als onderscheidend en daardoor aantrekkelijker gezien. Vandaar dat bij een onderzoek uit de jaren negentig het frisse, gladde type als het aantrekkelijkst uit de bus kwam: we waren die harige hippies spuugzat. Het is dus een soort cyclische beweging.

Inmiddels zijn stoppels of baardhaar mainstream, dus de baardmoeheid ligt op de loer. De focus lijkt zich te verleggen naar de snor, eventueel met een sikje. Hier en daar zie je al wat gesnorde millennials verschijnen. Er zijn ook signalen dat we een helemaal gladgeschoren periode ingaan, maar de baard komt altijd terug.

Als je aan vrouwen foto’s van mannen met diverse soorten haargroei laat zien en je vraagt ze welke ze het meest aantrekkelijk vinden, dan staat de man met stoppels op nummer 1 met stip. De baardman wint het van zijn gladde soortgenoot. De stelling is dat baarden worden gezien als teken van volwassenheid, agressie en dominantie, maar dat is schijn, want baardige mannen zijn niet per se succesvoller in de voortplanting, dus de vrouwelijke voorkeur voor baarden lijkt eerder cultureel bepaald.

Potverdommetje

Ik ben benieuwd of dit stukje, dat in de eerste plaats grappig is bedoeld, reacties zal ontketenen. Eerlijk gezegd ‘schreef dit stukje zich min of meer zelf’, nadat ik een Portugese ondernemer tegenkwam met een ieniemienie driehoeksik net onder de onderlip, en ik me afvroeg of dat een bepaalde betekenis had. Via het internet kreeg ik al snel een hoop informatie over sikken, baarden en ander haar, dat in voorgaande zinnen resulteerde.

Trouwens, zo’n sikje net onder de mond heet een mouche of een potverdommetje. Er zijn ook andere benamingen voor, maar die horen hier niet thuis.