De mooie kant van vermaledijde Kristin

Je hebt er ongetwijfeld uitgebreid over gelezen, de recente stormtrein die het Iberisch schiereiland trof. De uitschieter was Kristin (de elfde dus binnen het bestek van een maand), die op 28 januari met een zogenaamde bomcycloon en sting jet in Leiria en wijde omgeving verwoestend toesloeg. Dit is in de Lage Landen echter nauwelijks in het nieuws geweest, vandaar dat we er hier toch nog even op terugkomen. Dit is een verhaal over hoe de lelijke kant van de natuurkrachten het beste in een mens naar boven brengt.

Deze gastschrijver schreef op ons verzoek zijn persoonlijke ervaring met de schade door storm Kristin in Leiria. Hij verkiest anoniem te blijven.

Het langzame besef

Die bewuste woensdag komt Kristin om vier uur ‘s morgens aan land en schopt drie uur wild om zich heen. Op dat moment slapen wij rustig, we zijn namelijk in België en niet in de buurt van Monte Real, waar we pas volgende week verwacht worden (wij wonen niet permanent in Portugal). We weten dus nog niks af van het feit dat op de luchtmachtbasis aldaar een windsnelheid van 178 km/uur wordt geregistreerd, net voordat het meettoestel sneuvelt (men vermoedt dat het tot 200 km opgelopen is). Verschillende vrienden en kennissen zullen ons bevestigen dat ze nog nooit zo bang geweest zijn als tijdens deze orkaan. Pas in de loop van de voormiddag sijpelt het nieuws langzaam door. Een zoveelste storm, maar het wordt steeds duidelijker dat er in Leiria meer aan de hand is. Het nieuws op de Portugese televisie spreekt van grote schade in de stad, maar het uitvallen van elektriciteit, telefoon en internet bemoeilijkt het verzamelen van informatie. Wij wonen daar 15 kilometer buiten de stad, dus misschien valt het bij ons dan wel mee? Op zo’n moment gaat een mens hopen tegen beter weten in. Wanneer duidelijk wordt dat we op geen enkele manier iemand in het dorp kunnen bereiken, worden we echt wel ongerust. Om een of andere technische reden die een leek niet snapt, kunnen we ‘s namiddags vrienden bellen op hun Belgische gsm. M en M wonen 30 km verder, hebben ook geen stroom of internet noch lokale communicatie, maar willen wel eens gaan zien hoe het er bij ons uit ziet. De schade blijft bij hen immers beperkt tot wat dakpannen en glasbreuk. We raden het hen af, op TV wordt opgeroepen om thuis te blijven, de wegen zijn immers geblokkeerd door omgewaaide bomen en weggewaaide materialen. Na een woelige nacht boeken we ‘s morgens vroeg een vlucht richting Portugal, in de late namiddag.

De realiteit

Onderweg naar de luchthaven krijgen we een update via onze vrienden, die er met enige moeite doorheen geraakt zijn, net voor ook hun Belgische mobieltjes uitvallen. Het nieuws is ontnuchterend. Twee massieve schoorstenen zijn in het dak gevallen, tientallen pannen zijn weggewaaid en het water valt met bakken uit de hemel en vindt zijn weg naar binnen. De inkompoort heeft in zijn val de granieten muur en boog meegenomen. De metalen afsluiting is uit een onderliggende muur gesleurd en moeten we een paar honderd meter verder gaan zoeken. Een geluk dat naast ons een braakliggend terrein ligt, waar de brokstukken zijn geland. Een mens mag er niet aan denken hoeveel meer slachtoffers van rondvliegend puin er zouden zijn gevallen als dit overdag was gebeurd. In de kelder staat inmiddels een halve meter water, zonder stroom werkt een noodpomp niet. Het huis is onbewoonbaar, maar we krijgen logies aangeboden door M en M, waar we ontzettend dankbaar gebruik van maken.

We zijn niet alleen

Eenmaal ter plaatse blijkt de ravage onoverzichtelijk. Via de plafonds en lichtpunten lekt overal water. Het dak voorlopig dichten zit er niet in want regen en wind blijven komen. Tijdens een korte droge pauze heeft onze lokale vriend João, samen met zijn Oezbeekse buurman, wat plastic afdichting aangebracht, maar dat kan de zondvloed niet stoppen. Na Kristin volgen kort na elkaar nog Leonardo, Marta, Nils en Oriana die in heel Portugal voor wateroverlast zullen zorgen. De zoektocht naar een dekzeil levert niets op. De lokale bombeiros (brandweer) en de civiele bescherming hebben niks meer in voorraad. Zowat alle huizen in het dorp hebben in min of meerdere mate schade opgelopen. Dan maar eerst een generator gaan zoeken, om de kelder leeg te pompen. Alleen grootwarenhuizen zijn (beperkt) open en daar zijn de rekken al behoorlijk leeg. Via via krijgen we er eentje in bruikleen, maar die blijkt het niet te doen, zelfs met medewerking van een tiental hulpvaardige handen uit de buurt. Komt daarbij dat we twee dagen later al terug naar België moeten, wegens een niet uit te stellen kleine medische ingreep. We laten ons huis achter, overgeleverd aan regen en wind.

De rollercoaster

Bij aankomst in België krijgen we eindelijk wat positief nieuws. Johnny was een dorpsgenoot in België, tot hij vijf jaar terug naar Portugal emigreerde en daar een dikke honderd kilometer meer noordwaarts ging wonen. Hij heeft een vriend die aannemer is en die momenteel tijdens de week in de buurt van Lissabon werkt en verblijft. Hij rijdt dus eigenlijk op maandag en vrijdag langs onze woonplaats en is bereid te helpen. Veel keuze hebben we niet, want bij ons in de buurt is niemand meer beschikbaar. Op vrijdag wil hij langskomen om de situatie te bekijken. In elk geval beter dan geen vooruitzicht. Hij komt deze belofte na en zal op maandag het dak voorlopig toedekken, vooraleer hij naar Lissabon doorrijdt. Helaas, op maandag is storm Marta nog aan het uitrazen en geen zinnig mens waagt zich op een dak. Er zijn trouwens al een aantal doden gevallen onder zij die het wel waagden. Uitgesteld tot vrijdag dus, denken we. We krijgen hem echter niet meer aan de lijn, alleen een berichtje op donderdag dat zijn kelder ondertussen ook ondergelopen is en dat het dak wel wat gecompliceerd is… Met andere woorden, een voorbeeld van wat je dikwijls in Portugal meemaakt: niet durven weigeren uit beleefdheid en nadien afhaken. We zijn ondertussen terug in Portugal en gaan met de moed in de schoenen op vrijdag naar ons huis. Het dak is na meer dan twee weken nog niet afgedekt. Johnny wil tijdens het weekend komen helpen en heeft ervaring in de bouwsector. Tijdens een praatje met onze buren, blijkt dat ze straks een lokale aannemer verwachten die hun situatie wil komen bekijken. Zij zullen hem doorsturen om te zien wat hij voor ons kan betekenen op langere termijn. En dan krijgen we een telefoontje dat onze dag maakt. Een Portugese dame belt namens de Associação MVC uit Caldas da Rainha. Ze heeft via onze vriendin CdL gehoord van onze situatie en kan ons morgen een team van zes vrijwilligers sturen om het dak te dichten. We vragen haar om dat nog eens te herhalen om zeker te zijn dat we het Portugees goed hebben begrepen. Ook de aannemer daagt op en is bereid om in eerste instantie voor een offerte te zorgen -onontbeerlijk voor de verzekering- en later de herstellingswerken uit te voeren. In twintig minuten tijd ziet de wereld er helemaal anders uit. Johnny laat weten dat zijn buur morgen ook mee komt, een Braziliaanse bouwvakker.

Solidariteit met een zeer grote S

MVC staat blijkbaar voor Movimento Viver o Conselho, een sociaal-culturele organisatie die ook mensen in nood helpt (zie hieronder). Zo helpt ze bijvoorbeeld vluchtelingen en immigranten die met zo goed als niets toekomen in Portugal. Toen duidelijk werd hoe groot de ravage is in Leiria en omstreken, is MVC onmiddellijk aan de slag gegaan om te helpen waar dat kan. Het mooie is dat de mensen die ooit door hen geholpen zijn, zich op hun beurt als vrijwilliger melden om in het weekend te gaan helpen. En zo kan het dat op zaterdagmorgen een lichte vrachtwagen en een personenauto op de oprit verschijnen, waaruit zes Afrikanen stappen. Ook de vrienden zijn er en wat later zitten een man of zes op het dak, geholpen door drie anderen die van beneden assisteren. Drie Gambianen, twee Senegalezen, een Bissau-Guineeër, een Braziliaan, een Belg en een Portugees. De Oezbeek moet werken op zaterdag, anders was er nog een zevende nationaliteit aan de slag. Op zo’n moment beseft een mens wat echte solidariteit is en dat er nog veel goede mensen op deze aardkluit rondlopen.

‘s Middags nemen we de groep mee voor een snelle lunch in een baanrestaurant om de hoek. Het valt op dat de Portugezen in de zaak benieuwd zijn hoe de samenstelling van onze tafel ineen zit. Als ze vernemen hoe dit allemaal gelopen is, gaan duimen omhoog en worden de voluntários (vrijwilligers) elk apart met een welgemeende bedanking beloond, obrigado, obrigado… met samengevouwde handen. Onze reddende engelen glunderen en zijn ook zichtbaar aangedaan door deze vorm van erkenning.
Rond vijf uur is ons dak helemaal gedicht en waterproof, al het puin van de dakpannen en schoorstenen netjes opgeruimd. Eindelijk kunnen we, na bijna drie weken, vooruit kijken en met de opkuis van start gaan. Veel zal nog moeten uitdrogen, maar het is een begin. We kunnen wel huilen van geluk. Als al die narigheid eens achter de rug zal zijn, zal dit mooie verhaal overeind blijven, de herinnering aan onbaatzuchtige solidariteit van mensen, waarvan de meerderheid in dit geval beide kanten van de medaille heeft gezien. En of ze een medaille verdienen.

De vereniging Movimento Viver o Concelho (MVC) bestaat sedert 2009. In de beginjaren werd met lezingen vooral aandacht besteed aan actuele onderwerpen, politiek, milieu en sociale problemen. Meer dan 100 personen van over heel het land kwamen vrijwillig voordrachten geven over de meest diverse onderwerpen. In 2013 stelde MVC zich als burgerbeweging kandidaat bij de gemeenteraadsverkiezingen in Caldas da Rainha. Ze geraakte niet in de meerderheid, maar het heeft de inwoners wel bewuster en kritischer gemaakt. Meer recent is de vereniging geëvolueerd richting sociale hulp. Teresa Serrenho, de dochter van de oprichtster, brengt mensen die hun teveel willen wegschenken in contact met anderen die een tekort hebben aan zaken als meubels, elektrische apparaten, linnengoed, voeding en dergelijke. MVC heeft geen opslagruimte, zodat de giften meestal dezelfde dag naar de behoeftigen gaan. Er is veel hulp geboden toen de oorlog in Oekraïne uitbrak, aan de soldaten ginder en aan de vrouwen met kinderen die hierheen vluchtten en aan wie een “startpakket voor een nieuw leven” gegeven werd, naast administratieve bijstand. Ook andere immigranten kunnen er terecht en zo is er een netwerk ontstaan waarop nu, na de stormen, een beroep gedaan wordt om bijvoorbeeld daken te repareren. Vele vrijwilligers helpen ook bij het ruimen van het puin. De activiteiten van MVC kan je volgen op hun FB pagina. Als lid zorg je mee voor de dekking van huur, elektriciteit, water en gas. In geval van extreme omstandigheden zoals de stormschade zijn vrijwillige bijdragen uiteraard erg welkom.