De taal van 2025: van digitale dromen tot de grote stroomstoring

In veel landen, waaronder de landen die ons speciaal interesseren, zijn de Woorden van het Jaar 2025 weer bekendgemaakt.
Taal is als een spiegel: ze reflecteert niet alleen wie we zijn, maar vooral waar we ons het afgelopen jaar druk om hebben gemaakt. Of we nu praten over kunstmatige intelligentie die een eigen leven gaat leiden, de straattaal van de volgende generatie, of de angst voor een wereld zonder stroom; de Woorden van het Jaar 2025 in Nederland, België en Portugal vertellen het verhaal van een bewogen jaar.

De Woorden van het Jaar 2025

Nederland en België: als de machine gaat ‘hallucineren’

In de Lage Landen waren we er dit jaar uit: hallucineren is hét woord dat 2025 definieert. Dit heeft niets te maken met een herleving van de vrolijke jaren 60 of magische paddenstoelen. In 2025 is hallucineren de technische term geworden voor een heel modern probleem: kunstmatige-intelligentiemodellen die met grote stelligheid complete onzin verkopen.

We zijn dit jaar massaal overgestapt van het bewonderen van kunstmatige intelligentie (AI) naar het wantrouwen ervan. Wanneer een chatbot je vertelt dat de koning van Spanje eigenlijk een goudvis is, of wanneer een gegenereerde juridische tekst verwijst naar wetten die nooit hebben bestaan, dan heet dat een hallucinatie. Het woord werd de ultieme metafoor voor onze zoektocht naar waarheid in een wereld vol algoritmes.

Het kinderwoord: de magie van ‘Six-Seven’

Wie de afgelopen maanden een schoolplein is opgelopen, heeft het ongetwijfeld gehoord. Geen ingewikkelde zinnen of hippe Engelse termen dit keer, maar twee simpele getallen: Six Seven. Het is gewoon een nonsenskreet. Het gaat niet om de betekenis van de getallen, maar om de manier waarop het wordt uitgesproken. Het moet met een specifiek, bijna zingend ritme uitgesproken worden (Six-Seveeeen!). Een handbeweging hoort erbij en is de grap: het gaat om het synchroon maken van het gebaar (handen die als een weegschaal op en neer gaan) terwijl je het zegt.
Het is kort, krachtig en – tot grote vreugde van de kinderen – volstrekt onbegrijpelijk voor ouders en docenten.

De uitdrukking ‘Six-Seven’ staat centraal in de allereerste aflevering van South Park, seizoen 28, getiteld Twisted Christian, die in de Verenigde Staten werd uitgezonden op 15 oktober 2025. De kinderen op South Park Elementary raken volledig in de ban van de meme. Ze roepen constant Six-Seven en maken het bijbehorende handgebaar (waarbij de handpalmen omhoog en omlaag bewogen worden), vaak tot grote frustratie van de leraren.

Hier de clip uit South Park. Onderwijzers zeggen in reacties dat dit de werkelijkheid is op de (VS) scholen.

Portugal: de angst voor de apagão

In Portugal was de sfeer dit jaar een stuk serieuzer. Het woord van het jaar is daar apagão geworden, wat letterlijk black-out of stroomuitval betekent. Het land, eigenlijk het hele Iberische schiereiland, werd op 28 april geteisterd door een grote storing op het energienet die het openbare leven urenlang platlegde. Portugal Portal publiceerde al over deze rampzalige dag.

Maar de keuze van het woord apagão staat voor meer dan alleen een dag zonder aan elektriciteit. Het beschrijft een collectief gevoel van kwetsbaarheid. In een land dat zich razendsnel digitaliseert, was de realisatie dat alles – van de pinautomaat tot de watervoorziening – stopt zonder stroom een enorme schok. Het woord symboliseert de roep om weerbaarheid en de angst voor een wereld die letterlijk ‘op zwart’ gaat.

Wie bepaalt het woord van het jaar?

Achter elk Woord van het Jaar zit een specifieke organisatie of taalinstituut dat de vinger aan de pols van de samenleving houdt. Hier is het overzicht van de taaljury’s die deze keuzes voor 2025 hebben bezegeld.

Nederland en België: Van Dale Uitgevers

Van Dale Uitgevers is de drijvende kracht achter de verkiezing van het Woord van het Jaar in zowel Nederland als Vlaanderen. Onder leiding van hoofdredacteur Ton den Boon (ook wel de ’taalvader’ van de Dikke Van Dale genoemd) wordt er elk jaar een shortlist samengesteld.
De procedure: hoewel het publiek vaak mag stemmen, heeft Van Dale in 2025 (net als in 2024) een sterke regisserende rol gepakt om de kwaliteit en de tijdgeest te bewaken. Het woord hallucineren werd gekozen omdat het de grootste technologische en maatschappelijke verschuiving van het jaar — de doorbraak van AI — perfect samenvat.

Het kinderwoord: VRT (Ketnet) en NOS Jeugdjournaal

Bij de jongste generatie zijn het de nationale jeugdjournaals die de macht in handen hebben.
Vlaanderen: Hier organiseert Karrewiet (het jeugdjournaal van Ketnet/VRT) de verkiezing. Voor 2025 kozen de Vlaamse kinderen massaal voor Six-Seven uit een shortlist van vijf woorden.
Nederland: in Nederland wordt de verkiezing georganiseerd door het NOS Jeugdjournaal. Het is een democratisch proces waarbij tienduizenden kinderen via de app en website stemmen op hun favoriete straattaal of internetmeme. In 2025 was er een zeldzame eenheid: zowel in België als Nederland kwam hetzelfde getallenpaar als winnaar uit de bus.

Portugal: Porto Editora

In Portugal is de verkiezing van de Palavra do Ano een prestigieus evenement dat volledig wordt georganiseerd door Porto Editora, de grootste uitgeverij van het land en beheerder van de belangrijkste Portugese woordenboeken.
De procedure: dit proces is zeer interactief. In november mag het Portugese publiek suggesties insturen via een speciaal webportaal. Porto Editora filtert deze duizenden inzendingen op basis van frequentie in de media en zoekopdrachten in hun digitale woordenboeken. In december volgt een publieke stemronde. Apagão won in 2025 met bijna de helft van alle stemmen. Dit onderstreept de diepe impact van de algehele stroomuitval op 28 april en weerspiegelt het groeiende besef van onze afhankelijkheid van elektriciteit.

De journalistiek in de greep van de hallucinatie: een nieuwe werkelijkheid

Nu hallucineren is uitgeroepen tot Woord van het Jaar 2025, is het tijd om de balans op te maken voor de journalistiek. Wat begon als een technisch foutje in AI-modellen, is uitgegroeid tot een existentiële crisis voor de nieuwsindustrie. In 2025 is de rol van de journalist deels veranderd: van verslaggever naar het ontmaskeren van digitale fictie.

Van blind vertrouwen naar de ‘check-fase’

Aan het begin van de AI-revolutie leek het een droom: met één druk op de knop een achtergrondartikel genereren over de Portugese apagão of de economische trends in de polder. Maar naarmate AI-modellen vaker gingen hallucineren — variërend van het verzinnen van bronnen tot het creëren van niet-bestaande historische gebeurtenissen — stortte het blinde vertrouwen in.
In 2025 is de ‘hallucinatie-check’ een vast onderdeel van elke redactie geworden. De moderne journalist besteedt nu meer tijd aan het verifiëren van wat een machine heeft geschreven dan aan het schrijven zelf. Het is de ironie van onze tijd: we hebben instrumenten die sneller zijn dan het licht, maar we zijn trager in publiceren, omdat we elke zin drie keer moeten omdraaien.

De opkomst van de human-only labels

Een opvallende trend in 2025 is de introductie van het human-only-keurmerk. Grote mediaplatforms en kranten gebruiken dit label om te garanderen dat een artikel niet alleen feitelijk klopt, maar ook vrij is van algoritmische hallucinaties. Het is een reactie op de wildgroei aan ‘zombie-websites’: nieuwsportalen die volledig door AI worden gerund en de meest waanzinnige hallucinaties verspreiden als zijnde de waarheid.

Ik kan een van de gevaren van AI zo typeren: vroeger was de grootste angst van een journalist een typefout of een verkeerd citaat. Vandaag is de grootste angst dat de AI-assistent een hele oorlog heeft verzonnen terwijl we even koffie gingen halen.

De paradox van de waarheid

Hallucineren heeft de journalistiek ook iets waardevols teruggegeven: autoriteit. In een zee van gegenereerde ruis is de menselijke ooggetuige weer goud waard. De journalist die daadwerkelijk in de rij stond tijdens de black-out in Lissabon, of die zelf het schoolplein opging om de betekenis van ‘Six-Seven’ te ontrafelen, is de enige die met zekerheid kan zeggen: ‘Ik was erbij, en dit is wat er écht gebeurde.’

De strijd tegen de hallucinatie heeft ons gedwongen om terug te gaan naar de basis van de journalistiek:

• Primaire bronnen: bellen met echte mensen in plaats van zoeken in datasets.
• Transparantie: uitleggen hoe een verhaal tot stand is gekomen.
• Ethiek: de verantwoordelijkheid dragen voor elk woord, of het nu uit een brein of een processor komt.

Het jaar 2025 zal de boeken ingaan als het jaar waarin we leerden dat technologie weliswaar kan dromen (en hallucineren), maar dat het de taak van de mens is om wakker te blijven.

Een gouden regel voor een journalist en de redactie:
“Vertrouw op de machine voor de structuur, vertrouw op de mens voor de feiten.”

Hoe kan ik checken of een tekst hallucinaties bevat?

Hier geef ik twee gratis mogelijkheden om te checken, maar er zijn er meer. De beste kosten geld.

Scribbr (Nederlandstalige focus)
Voor de Nederlandse journalist is Scribbr vaak de beste keuze.
• Wat is gratis? Onbeperkt teksten scannen (met een limiet per scan).
• Specialiteit: het werkt uitstekend met Nederlandse taalpatronen en herkent wanneer een AI-model feiten heeft verzonnen in een Nederlandse context.

De ‘dubbele prompt‘-techniek
Naast software gebruiken journalisten een slimme tactiek: de Self-Correction Prompt. Ze vragen de AI: Controleer je eigen antwoord op feitelijke onjuistheden en geef aan welke delen mogelijk gehallucineerd zijn. Verrassend genoeg blijken AI-modellen in 2025 heel goed in staat hun eigen fouten te herkennen als je ze er specifiek om vraagt.

Dit artikel kwam tot stand door een samenwerking tussen mijn menselijke creativiteit en kunstmatige intelligentie. Ik liet AI checken of er hallucinaties in de tekst voorkwamen. Die waren er en ik verwijderde ze. (Henk Eggens)