Er loopt een griezelige groep mannen door Portugal. Hun ideeën lijken uit de donkere hoeken van andere eeuwen te komen: absurde ideeën over vrouwen, over vreemdelingen, over een zuiver Portugees volk, gedomineerd door mannen. En ik dacht lange tijd dat Portugal het enige land zou zijn waar radicaal-rechts en extreemrechts geen factor van belang zouden zijn.
Mis, dus.
Eerst kwam Chega, de politieke partij die opklom tot de tweede partij in het Portugese parlement. In ieder geval opereert Chega nog binnen de democratische rechtsvorm. Maar daarbuiten wordt het nog grimmiger. Dat is de beweging die zich Reconquista noemt.
Om de beweging te duiden, is het belangrijk het onderscheid te begrijpen tussen radicaal-rechts en extreemrechts.
Radicaal-rechts accepteert in beginsel het democratische spel — verkiezingen, parlementen, meerderheidsvorming — maar vecht tegen de liberale instituties die meerderheden beknotten: rechtsstaat, onafhankelijke rechters, persvrijheid, minderheidsrechten, constitutionele toetsing. Het doel is dus niet het einde van de democratie, maar een democratie “zonder liberale remmen”. Voorbeelden zijn de Nederlandse FVD en PVV.
Extreemrechts verwerpt het democratische systeem zelf als onwettig. Of het nu liberale of democratische elementen betreft, het streeft naar een autoritaire, etnocratische of corporatistische orde. Dat kennen we uit de geschiedenis: het fascisme en het nationaalsocialisme. Hedendaags: het extreme wij-zij-denken en revolutionaire groepen die buiten het parlementaire bestel opereren. Extreemrechts (waar Reconquista onder valt) gaat deze verdere stap. Deze groepen zijn vaak antidemocratisch en baseren hun wereldbeeld op etnische zuiverheid of “bloed”. Zij schuwen buitenparlementaire acties en geweld niet om hun doelen te bereiken.

In juni 2025 bereikte de dreiging van extreemrechts een voorlopig dieptepunt met de mishandeling van de Portugese acteur Adérito Lopes. Op 10 juni 2025, de sterfdag van Luís de Camões en de nationale feestdag Dia de Portugal, werd Adérito Lopes met geweld aangevallen door een extreemrechtse groep voor het Teatro Cinearte – A Barraca in Lissabon, kort voordat hij zou optreden. De acteur was op het verkeerde moment op de verkeerde plek. Pure pech. Op de plek van de aanval lieten de daders pamfletten achter met de tekst Remigração, Portugal aos Portuguezes. Deze tekst werd bewust gedrukt in een spelling van vóór 1945. Het incident toonde aan dat de retoriek van deze jonge beweging niet beperkt blijft tot video’s op het internet, maar rechtstreeks leidt tot geweld in de openbare ruimte. (Foto Wikimedia)
Wat is de Reconquista-beweging in de 21e eeuw?
De groepering Reconquista werd in juni 2023 opgericht door de jonge activist Afonso Gonçalves en de webontwikkelaar Alexandre Gazur. De leden zijn voornamelijk jonge mannen met een gemiddelde leeftijd van 23 jaar, die zich verenigen rond fel nationalisme en afkeer van moderne gelijkheidsidealen. De naam verwijst naar de historische herovering van het Iberisch schiereiland op de Moren in de middeleeuwen.

Historici benadrukken dat die middeleeuwse periode een complexe geschiedenis kende en geen eenduidige strijd was tussen twee gescheiden werelden. Reconquista gebruikt dit verleden als een een voorbeeld voor het nu. De beweging gebruikt deze historische term om aan te geven dat ze strijden voor het behoud van wat zij noemen de Portugese etnoculturele identiteit.
Het centrale begrip in hun propaganda is zogeheten remigratie. Naast een neutrale definitie van een vrijwillige terugkeer naar iemands geboorteland wordt de term remigratie ook gebruikt als eufemisme voor deportatie. Hoewel het woord remigratie klinkt als een beleidsterm, fungeert het in de praktijk als een dekmantel voor het propageren van gedwongen uitzetting van immigranten en het afnemen van burgerrechten van inwoners die de groep niet als echte Portugezen beschouwt. Door consequent de verouderde spelling Portuguezes met een z te gebruiken, verwijst de beweging naar de tijd van het vroegere koloniale imperium.
Waarom Reconquista een gevaar vormt voor de Portugese democratie
Reconquista probeert bewust het zogeheten Overton-venster te verschuiven. Dit begrip staat voor het spectrum aan opvattingen dat door de samenleving op een bepaald moment als normaal en aanvaardbaar wordt gezien. Door extreem-radicale eisen te stellen, hoopt de beweging dat meer gevestigde rechtse partijen zoals Chega hun toon verharden en extremere voorstellen overnemen en zo de extreme opvattingen normaliseren; het Overton-venster verschuift dan. Onderzoekers van het Portugese extremisme wijzen erop dat groepen als Reconquista functioneren als aanjagers van radicalisering.
Tegelijkertijd flirt de beweging openlijk met historische dictaturen. De Portugese televisiezender SIC Notícias van28 oktober 2026 laat een besloten bijeenkomst van de groep zien waar Gonçalves stelselmatig lof uitspreekt over het dictatoriale regime van António de Oliveira Salazar. Gonçalves liet zich bovendien fotograferen met een snorretje in de stijl van Adolf Hitler, vergezeld van de tekst Weimar conditions require Weimar solutions. Dat is een directe verwijzing naar de val van de democratische Weimarrepubliek in 1934 en de opkomst van de nazi-partij in Duitsland. Als je het parlementaire systeem openlijk wil vervangen door een autoritaire staat en daarbij ook gewelddadige straatacties inzet, vorm je een fundamentele bedreiging voor de democratische rechtsorde.

Afonso Gonçalves: het gezicht achter de radicalisering
Afonso Gonçalves werd geboren in het jaar 2000 en profileert zich als vrome katholiek en traditionalist. Hij is geen typische politicus die binnen een partijkader opereert. Hij is een internetactivist die zijn aanhang opbouwt via moderne platforms zoals YouTube, Telegram en X. Zijn stijl is glad en professioneel gemonteerd. Daarmee slaagt hij erin om scholieren en studenten aan te spreken die niet gevoelig zijn voor traditionele politieke toespraken.
Gonçalves begon zijn activiteiten op sociale media in 2022, geïnspireerd door het succes van André Ventura, de leider van Chega in het Portugese parlement. Gonçalves organiseert besloten congressen en lezingen, maar zoekt tegelijk de confrontatie op straat. Zijn organisatie onderhoudt nauwe banden met militante groepen, waaronder Grupo 1143 onder leiding van de veroordeelde neonazi Mário Machado. Samenwerkingen via digitale audiogesprekken en gezamenlijke acties laten zien dat Reconquista fungeert als het moderne, verzorgde uithangbord van een breder netwerk van gewelddadige activisten.
Vrouwenhaat en afkeer van niet-Europese immigratie
De denkbeelden van Gonçalves zijn gedocumenteerd in rapporten van mensenrechtenorganisaties zoals het Global Project Against Hate and Extremism en in academische studies naar online racisme. Twee thema’s keren daarin voortdurend terug: extreme misogynie en afkeer van niet-Europese migranten.
Wat betreft vrouwen pleit Gonçalves voor het afschaffen van het vrouwenkiesrecht. In een podcastaflevering uit 2024 beweerde hij dat vrouwen minder intelligent zijn dan mannen en dat alleen mannen zouden mogen stemmen. Hij stelde daarnaast dat vrouwen met een profiel op sociale media niet deugen. Op zijn eigen geverifieerde X-account schreef hij letterlijk:
“90% van de meisjes op sociale media zijn echte prostituees. 90% van de meisjes zonder sociale media zijn ‘marriage material’. Jongens, weg met E-GIRLS!”

Volgens Gonçalves moeten vrouwen die scheiden worden verplicht om schadevergoeding aan hun familie te betalen en mogen zij geen aanspraak maken op bezittingen van hun echtgenoot. Abortus noemt hij een misdaad tegen de menselijkheid waarvoor vrouwen de doodstraf zouden moeten krijgen. Voor Gonçalves bestaat de ideale vrouw enkel binnen een strikt patriarchale gezinsstructuur zonder eigen maatschappelijke rol.
Zijn opvattingen over immigratie rusten op de zogeheten omvolkingstheorie. In zijn achttiendelige videoserie A Grande Invasão probeerde hij kiezers ervan te overtuigen dat het Portugese volk stelselmatig wordt vervangen door mensen van buiten Europa.
Gonçalves noemt de Braziliaanse immigratie de grootste bedreiging voor het overleven van Portugal. Hij beweert dat Brazilianen van nature gewelddadig zijn en associeert Braziliaanse vrouwen in zijn uitlatingen stelselmatig met prostitutie. Hij stelt dat immigranten van Afrikaanse afkomst een demografische vervanging veroorzaken en verspreidt misleidende criminaliteitscijfers. De stroming omarmt een biologisch racisme waarin witte Europeanen als superieur worden gezien aan niet-witte bevolkingsgroepen.
Formeel ontkennen zowel Gonçalves als de Chega-partij dat ze een verbinding met elkaar hebben. Maar de SIC-reportage laat zien hoe politieke Chega-individuen banden met Reconquista hebben.
Juridische procedures en politieonderzoeken
De activiteiten van Afonso Gonçalves en Reconquista zijn niet onopgemerkt gebleven bij de Portugese autoriteiten. Het Portugese Openbaar Ministerie (Ministério Público) heeft een strafrechtelijk onderzoek geopend naar Gonçalves wegens haatmisdrijven en het aanzetten tot discriminatie. Zijn acties leidden herhaaldelijk tot incidenten met de politie:
- In juni 2023 probeerde hij in Évora met een megafoon het evenement Pride dos pequeninos te verstoren, waarna hij door een politiecordon werd tegengehouden.
- In september 2023 drong hij met medestanders een boekhandel in Lissabon binnen om de presentatie van een inclusief kinderboek te verstoren, wat leidde tot een publieke veroordeling door de parlementsvoorzitter.
- In het officiële Portugese veiligheidsrapport RASI (Relatório Anual de Segurança Interna) werd Reconquista expliciet genoemd als een zorgwekkende organisatie die jongeren probeert te radicaliseren met extremistische en vrouwonvriendelijke theorieën.
Bovendien grepen techbedrijven herhaaldelijk in tegen zijn onlinekanalen. Zijn YouTube-kanaal werd verwijderd tijdens het uitzenden van de serie A Grande Invasão, en zijn accounts op platforms zoals TikTok en Instagram werden tijdelijk of definitief geschorst vanwege het schenden van regels tegen haatzaaien.
Internationale vergelijking: extreemrechts in Europa en de Verenigde Staten
De opkomst van Reconquista staat niet op zichzelf, maar sluit aan bij internationale trends van nationalisme en populisme. In Frankrijk wist het Front National, later hernoemd tot Rassemblement National, decennia geleden al door te breken door onvrede over immigratie en Europese integratie te mobiliseren. In Duitsland zorgde de opkomst van Alternative für Deutschland (AfD) voor een forse verschuiving in het parlementaire landschap, terwijl in Oostenrijk de FPÖ een partij van betekenis werd. In Polen en Hongarije kwamen partijen als PiS en Fidesz zelfs aan de macht en bouwden zij democratische controlemechanismen stapsgewijs af.
De radicaalrechtse partijen zijn vertegenwoordigd in het Europese Parlement onder de naam Patriots for Europe. Ze zijn de derde grootste fractie in het Parlement met 86 zetels en vertegenwoordigen politieke partijen uit 13 landen.

In Nederland opereren de PVV en het Forum voor Democratie (FVD) binnen het parlementaire bestel als radicaal-rechtse partij. Het verschil tussen parlementaire partijen en buitenparlementaire groepen zoals Reconquista is echter essentieel. Terwijl partijen als de PVV en de FVD verkiezingen gebruiken om invloed uit te oefenen, zoekt Reconquista buiten de wet om naar ontwrichting van het staatsbestel.
Maar er zijn ook in Nederland griezelige extreem-rechtse groeperingen actief. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid waarschuwt ook voor rechts terrorrisme. In een recent bericht op hun website waarschuwen ze voor deze nog kleine (enkele honderden), maar potentieel gevaarlijke individuen en organisaties.
Op 21 november 2026 zendt NPO/BNN/Vara een Zembla Special documentaire uit: de Neonazi files. Hierin worden met hulp van een undercover journalist en verborgen camera’s duistere praktijken getoond van een groep mensen die duidelijk Hitler vereren en zijn gedachtegoed willen verspeiden. Kijk en huiver.



De Zembla uitzending, dia al op NPO Start eerder te zien was, heeft al veel nieuws opgeleverd. Nieuwsuur en Pauw & De Wit (bekijk de uitzending met onder andere een interview met de makers van de Zembla rapportage vanaf 1:55) besteedden aandacht aan deze duistere groepering.
In de Verenigde Staten bestaat de Alt-Right-beweging, een losse coalitie van extreemrechtse krachten die draait om de blanke identiteit en de bescherming van de westerse beschaving. Deze beweging is een inspiratiebron voor Europese en Portugese extremisten. Figuren binnen de Reconquista delen openlijk berichten van Amerikaanse blanke supremacisten en Holocaustontkenners zoals Nick Fuentes en Andrew Anglin. Daarnaast gebruiken Portugese militanten leuzen zoals het Deus vult (God wil het). Dat was oorspronkelijk de strijdkreet van de kruisvaarders in de 11e eeuw. Sinds de presidentscampagnes van Donald Trump in 2016 worden deze woorden door Amerikaanse alt-right-groepen gebruikt als strijdkreet tegen minderheden en linkse tegenstanders.
Het Europese rapport van de ECRI (de Commissie tegen Racisme en Intolerantie van de Raad van Europa) bevestigt dat deze internationale kruisbestuiving zorgt voor een sterke toename van haatmisdrijven. Het rapport signaleert dat online haatzaaien door extremistische leiders direct samenhangt met fysiek geweld tegen minderheden, lhbti-personen en migranten.
Conclusie: van online provocatie naar fysiek gevaar
Reconquista is geen onschuldige verzameling provocateurs op het internet. Het is een georganiseerde, militante beweging die de fundamenten van de Portugese democratie ondermijnt. Door verheerlijking van het dictatoriale verleden, openlijke haat tegen vrouwen en raciale theorieën over omvolking creëert de groep een klimaat waarin geweld gerechtvaardigd wordt. Reconquista is een onderdeel van een wereldomvattende beweging die de democratie in gevaar kan brengen. De vergelijking met het opkomende fascisme in Duitsland en Italië in de jaren 30 van de vorige eeuw is dan ook gemakkelijk en terecht gemaakt.
Relevante bronnen en beelden (allemaal in het Portugees):
- Video/Audio: Podcast interview met Afonso Gonçalves
- Social Media: Reel van Afonso Gonçalves op Instagram
- Nieuws: Artikel over de aanval op Adérito Lopes via Esquerda.net
- Achtergrond: Wikipedia over Reconquista (Portugees)
- SIC Notícias reportage: Reconquista: os bastidores do movimento ultranacionalista que é alvo do Ministério Público




Geef een reactie