We zijn pas halverwege de zomer, maar vooralsnog lijkt het mee te vallen met de bosbranden in Portugal. Zeker als we zien wat er in Spanje en Frankrijk gebeurt.
Portugal stuurde zelfs blushulp: twee blusvliegtuigen naar Frankrijk en bijna 200 brandweermannen met materiaal naar Spanje. Toen de branden bij Madrid onder controle waren, bedankt de Spaanse premier Sanchez ‘buurland en broederland Portugal’. Emmanuel Macron van Frankrijk schreef ‘Obrigado, Portugal!’
Maar dat wil niet zeggen dat er in Portugal niets brandt. Integendeel, er gaat geen dag voorbij dat er niet ergens iets in de fik staat. Daarvoor is het gewoon te droog, te heet, en waait het te veel. Vooral dat laatste is een probleem, want of het nu 35 of 40 graden is maakt niet zoveel uit, zolang het maar niet waait.
Erger nog: het kan zijn dat 2026 het slechtste jaar qua verbrande km2 van de afgelopen 10 jaar gaat worden. Dat ondanks een nat voorjaar. Eind juli zat Portugal 67% boven het langjarig gemiddelde. Procentueel verbrandde er in Portugal in 2026 zelfs al meer oppervlakte dan in Frankrijk en Spanje. Maar Portugal is er langzamerhand aan gewend, en op voorbereid. Voor Spanje en Frankrijk zijn die enorme branden nog relatief nieuw. Zij zitten op 31 juli respectievelijk al op 118% en 520% (vijfhonderdentwintig procent!) van hun langjarig gemiddelde.
De meeste Portugalenthousiasten weten al dat je de staat van de branden kunt zien op de interactieve website www.fogos.pt. Ook op een dag waarop er geen grote branden het nieuws halen, is daar op een landkaart te zien waar er incendios zijn.
Al doorklikkend kun je steeds meer gegevens van de branden vinden, inclusief de mankracht en apparatuur die is ingezet, en dag en uur van de diverse stadia van de brand.
Preventie
Portugal loopt voorop met brandpreventie. Er zijn strenge regels voor het schoonhouden van terreinen, zodat vuur zich niet te gemakkelijk verspreidt. Queimadas (het verbranden van tuinafval) zijn aan banden gelegd, en moeten worden aangemeld en goedgekeurd. Dat gaat met een speciale app. Wanneer nodig worden activiteiten afgelast of uitgesteld en worden er andere beperkingen ingesteld, zoals het verbod op het gebruik van zware machines in bossen.
Vaak wordt daarvoor gebruik gemaakt van het afkondigen van de Situação de Alerta, de Situação de Contingência, de Situação de Calamidade of de Estadio de Emergência. Daarmee krijgen lokale overheden automatisch verdergaande bevoegdheden, bijvoorbeeld om bossen af te sluiten. In de Nederlandstalige pers wordt hier nog wel eens slecht op gereageerd. Allereerst omdat de drie mogelijke ‘situações’ gemakshalve ook maar noodtoestand wordt genoemd, maar het dus niet zijn.
Daarnaast wordt zo’n afkondiging teveel opgevat als een waarschuwing aan de bevolking en dan wordt er door klimaatcrisisontkenners graag geroepen dat het altijd zo heet is in de zomer. Ze gaan voorbij aan de bevoegdheidsverstrekking van deze maatregelen. En dat is nu juist de les die Portugal heeft geleerd in 2017. Want vroeger werd het weliswaar ook zo warm, maar toen stond het land vol kurkbossen, die slecht branden. Nu staan er veel uiterst brandbare eucalyptusbomen. En vroeger konden we niet eenvoudig een SMS sturen naar iedereen die zich in een bepaalde regio bevindt. Nu kunnen we dat wel. Dus is het logisch dat we dat doen.
Bewustmaking
Een deel van de preventie zit in het hoofd van de mensen. Iedere Portugees gruwt nog bij het horen van de naam Pedrógão Grande, waar in 2017 66 mensen verbrandden en 250 mensen gewond raakten. Die herinnering wordt levend gehouden door het actief preventief handelen van de overheid. Er staat een boete op het weggooien van een sigarettenpeuk, maar belangrijker is de sociale afkeuring van dat soort gedrag. Die internisering van brandpreventie is de sleutel tot het succes. Tel daarbij op dat in 98% van de gevallen een brand ontstaat door menselijk toedoen, moedwillig of niet. Het terugbrengen van die gevallen is niet alleen gemakkelijk scoren, maar uiterst effectief scoren.
Snel reageren
Preventie is niet alleen voorkomen dat de brand ontstaat, maar ook voorkomen dat hij groot wordt. De eerste uren zijn cruciaal, het verschil tussen blussen met 4 man of 400 man. Portugal heeft zichzelf als regel gesteld dat bij ten minste 90% van de meldingen de brandweer binnen 20 minuten ter plaatse moet zijn. Daardoor worden veel branden in de kiem gesmoord.
Het huis verdedigen
Wat me recent ergerde was een rapportage van het NOS-journaal waarin inwoners van een Spaans dorp trots vertelden dat ze een evacuatie-advies naast zich neer hadden gelegd om hun huizen te ‘verdedigen’ tegen de vlammen. Mooie en stoere tv maar ook reclame voor onverstandig handelen. Natuurlijk gaat dat soms goed, maar je kunt ook levend verbranden als je bent ingesloten door de vlammen. En de voornaamste reden om niet uit het huis weg te willen, is dat ze onvoldoende verzekerd zijn. Dat vertelden zij en de NOS niet tegen de televisiekijker. De autoriteiten denken eerst aan mensenlevens, maar de mensen denken eerst aan hun portemonnee. De NOS faalt en herkent dat niet. Journalistiek is meer dan de mens in de straat laten uithuilen voor de camera.
Conclusie
Nee, het valt niet mee. Maar Portugal is er al aan gewend, en op voorbereid. Laten we hopen dat de aankomende maanden minder warm en minder winderachtig zijn. En mischien een beetje regen brengen.
Verder lezen?
Persoonlijk relaas van een redacteur uit 2017, ‘Hoe wij zonder brandweer de bosbrand overleefden’.
Persoonlijk relaas van een gastschrijver over de brand die in 2020 angstig dicht bij zijn huis kwam
Over de bosbranden in 2024
Geef een reactie