Samen met mede-Portugal Portal-auteur Mariska en de huidige liefdes-van-ons-leven bezochten we onlangs het olijfoliemuseum. Erg leuk. Op de terugweg bedacht ik me dat er veel meer ‘dingenmusea’ moesten zijn in Portugal.

Musea zijn plekken waar kunst, cultuur en wetenschap worden bewaard en tentoongesteld. Ook zijn er musea die zich richten op een categorie historische objecten, zoals het olijfoliemuseum dat we bezochten. Een zoektocht gaf me informatie over een rits Portugese musea die voorwerpen, apparaten en vervoersmiddelen laten zien. Sommige had ik al eens bezocht, andere staan op mijn to- do-lijst.

Ik geef een rondgang langs de meest bijzondere musea van het land, gegroepeerd per thema.

---

Gastronomie

Eten en drinken zijn ook in Portugal belangrijk. Musea vertellen de geschiedenis van enkele essentiële voedingsproducten die op de meeste tafels komen te staan.

In Bobadela, gemeente Oliveira do Hospital, staat dus het Museu do Azeite, dat we bezochten. Daar wordt uitgelegd waarom olijfolie in Portugal nog altijd als vloeibaar goud wordt beschouwd. Dit museum heeft een bijzondere geschiedenis. António Dias produceerde olijfolie in zijn geboorteplaats Bobadela. Zijn zaken gingen goed; samen met zijn echtgenote kreeg hij veel succes met de olijfoliebusiness. Ze wilden meer; ze wilden de wereld laten zien hoe de olijfolie in het verleden werd geproduceerd. In 2018 opende het museum haar deuren. We vonden het leuk en leerzaam om er rond te lopen.

Neem kabeljauw. In Lissabon, aan het bekende Terreiro do Paço, vertelt het Centro Interpretativo da História do Bacalhau het verhaal van de vissers die generaties lang de ijzige wateren bij Newfoundland trotseerden om de kabeljauw te vissen en naar Portugal te brengen. Het museum is opgedeeld in twee werelden: O Mar, waar je de zee op gaat met de vloot, en À Mesa, waar de bacalhau uiteindelijk op tafel belandt, inclusief proeverij. Han Overkamp beschreef hoe vroeger de kabeljauw onder veel ontberingen werd gevangen in een artikel op Portugal Portal.

In het bergdorpje Peraboa draait het Museu do Queijo om de befaamde Queijo Serra da Estrela. Drie ingrediënten, één ambacht: schapenmelk, zout en de kardoenbloem als stremsel. Het museum vertelt over de herders, de honden die de kuddes hoeden en de kunde die van generatie op generatie wordt doorgegeven. De rondleiding eindigt onvermijdelijk in de proefkamer.

Ik bezocht ook het Museu do Pão, in Seia. Daar wordt het proces van broodbakken door de eeuwen heen getoond.

Wie meer wil, gaat naar Vila Nova de Gaia. Daar heeft World of Wine — kortweg WOW — een heel stadsdistrict omgetoverd tot een verzameling musea over wijn, chocolade, rosé en meer.

Overigens: ook Nederland en Vlaanderen kennen musea die de hoogtepunten van de nationale voedseltrots belichten: het Kaasmuseum in Alkmaar, natuurlijk, en het Jenevermuseum in Schiedam. In Vlaanderen, uiteraard het Frietmuseum in Brugge en het Biermuseum, ook in Brugge.

Transport

Het Museu Nacional dos Coches in Lissabon is het meest bezochte nationale museum van het land en terecht. De collectie ceremoniële koetsen, daterend van de zestiende tot de negentiende eeuw, is nergens ter wereld geëvenaard. De absolute blikvanger is de koets waarmee Filips II van Spanje in 1619 Portugal bezocht. Elders in de zaal staat de koets die betrokken was bij de koningsmoord van 1908. Geschiedenis in lak en goud.

Hoog in de bergen van de Beira Alta ligt het Museu do Caramulo, ooit begonnen als een persoonlijk project van de gebroeders Lacerda. Inmiddels herbergt het meer dan honderd voertuigen: een Peugeot uit 1899, de Rolls-Royce die koningin Elizabeth II vervoerde, diverse oorlogsvoertuigen.

Liefhebbers van stadsvervoer kunnen terecht bij het Museu da Carris in Lissabon en het Museu do Carro Eléctrico in Porto, gevestigd in een oude centrale, waar de geschiedenis van de iconische gele tram levend wordt gehouden.

---

Kunst, ambacht en niche

Portugal produceert meer kurk dan welk ander land ter wereld. Dat het materiaal zijn eigen museum heeft gekregen, bij WOW in Gaia, is dan ook geen verrassing. Planet Cork laat zien hoe een stuk boomschors uitgroeide tot een wereldproduct met een opmerkelijk duurzame voetafdruk.

Als je de geschiedenis van de Portugese tegelkunde en -kunst wilt zien, ga je naar het Museu Nacional do Azulejo in Lissabon. Het museum is ondergebracht in een zestiende-eeuws klooster en volgt de azulejo van zijn Moorse oorsprong tot het hedendaagse design. Het absolute hoogtepunt is het panorama van Lissabon van vóór de aardbeving van 1755 — een 23 meter lang tegelplateau en nog altijd adembenemend.
Helaas is het museum nu (mei 2026) gesloten in verband met een grote verbouwing. Hoe lang nog is onduidelijk.

Voor de echte niche-liefhebber: het Museu do Caramulo, hierboven al genoemd, heeft ook een collectie van drieduizend miniatuurspeelgoedjes uit de hele wereld.
En wie toevallig het geografische middelpunt van Portugal bezoekt, in Vila de Rei, kan er terecht bij het Museu da Geodesia voor alles over landmeting en de exacte navel van het land.

Een bijzonder museum is het Aliança Undergroundmuseum in Sangalhos, opgericht door Joe Berardo, de Portugese miljonair. Dit museum, gekoppeld aan een grote wijnfabriek, staat vol met bizarre collecties. Op een verdieping zijn veel gesteenten uit de hele wereld te bewonderen. Op een ander niveau hangen de muren vol met voorwerpen die van Afrikaanse markten afkomstig zouden kunnen zijn. Kunstnijverheid, placemats, dat soort alledaagse dingen.

Portugal Portalauteur Ton Haak publiceerde een artikel over het luciferdoosjesmuseum in Tomar. In het Museu dos Fósforos kun je een privécollectie van maar liefst 43.000 verschillende luciferdoosjes bewonderen.

---

Gemeentemusea

Een andere categorie musea zijn de gemeentelijke musea. Daar moeten er veel van bestaan in Portugal. Ik ken er twee.

In ons stadje Santa Comba Dão werd recent een mini-museum geopend. Voorwerpen die op zolders en in boerenschuren lijken te zijn gevonden, worden keurig tentoongesteld, met verklarende bordjes. Wat het voorwerp voorstelt en wie heeft het voorwerp geschonken aan het museum staat keurig vermeld.

Heel anders ingericht is het museum in Bobadela, waar de voorwerpen losjes gedumpt lijken te zijn in enkele donkere kamers van een oud pand. Geen uitleg, je ervaring put je uit je eigen kennis en fantasie.

Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen in dingenmusea. Laat het weten in een reactie.