De vraag kwam van een PP-lezer die zich afvroeg waarom bij huizen die volgens hem toch bewoond waren, die luiken zo vaak dichtzaten. Waarom willen die mensen geen luchtcirculatie en niet meer daglicht binnen, vroeg hij ons.
Luiken, persianas, estores en portadas
Wat de vraagsteller luiken noemt, is eigenlijk een groep van verschillende deur- en raamafsluitingen. Luiken zijn massief en sluiten volledig af. Die zie je niet veel in Portugal. De meestgebruikte afsluiters zijn persianas (ook wel estores genoemd, rolluiken) en portadas (louvredeuren). Persianas zijn vaak ingebouwd in de muur boven de deur of het raam, en rol je naar beneden met een handbediend rollint of elektrisch met een knop. Ze worden soms ook estores genoemd, technisch gesproken is er een verschil maar in het dagelijkse taalgebruik worden ze door elkaar gebruikt. Persianas zitten meestal aan de buitenkant van het raam/de deur maar komen ook aan de binnenkant voor.
Portadas/louvredeuren zitten buiten voor de deur/het raam en hebben schuingeplaatste horizontale openingen waar licht en lucht doorheen kan. Ruim 90% van de Portugese huizen heeft persianas of portadas.
Luchten
Portadas laten dus lucht door. Je kunt het huis uitgaan en de ramen open laten, de portadas houden de dieven buiten maar er is wel luchtcirculatie. Ook als je gaat slapen met het raam open, maken de portadas dat hartstikke veilig. En in de zomer hou je de zon van het glas af waardoor het koeler blijft (en je ook luchtdoorstroming heb als je dat wilt). Evenzo bij persianas (rolluiken), al zijn de openingen daar minder groot. Als je de rolluiken wel tot op de grond/vensterbank sluit, maar net niet helemaal dicht doet, kan er licht en lucht doorheen.
Veiligheid
Portadas worden van binnenuit potdicht gesloten en zijn daarmee veel veiliger dan een kwetsbaar glazen raam. Ook persianas zijn een extra barrière voor het raam, al zijn ze gemakkelijker open te krijgen dan portadas. Portugal is overigens een heel veilig land, de buurtcriminaliteit ligt lager dan in Nederland en België. Maar dat is natuurlijk een beetje een kip-ei-verhaal. Want die criminaliteit zou best hoger kunnen zijn geweest zonder al die dichte ‘luiken’.
Privacy
De Portugezen hebben niet de behoefte om passanten binnen te laten kijken en zijn gesteld op hun privacy. Ze houden dus graag die ‘luiken’ dicht, zeker aan de straatkant. Er komt immers toch altijd wel wat licht doorheen en aan de tuinzijde van het huis zetten ze de boel wel open.
Foto Wikimedia Commons
Daglicht en hitte
Persianas en portadas zijn populair in veel zuidelijke landen. Er is daar immers volop zonlicht, de bewoners hoeven niet voortdurend moeite te doen om ieder straaltje zon mee te pakken. En als de zon echt staat te branden, dan houden de rolluiken en louvredeuren de zon van het glas af. En nog steeds kan de lucht erdoorheen waaien. In de tropen kom je zelfs gebouwen tegen die alleen maar portadas hebben, en niet eens meer deuren en ramen.
Warmte
In de winter kan het ook in Zuid-Portugal in de nacht nog wel eens lelijk koud zijn. Een extra isolatielaag voor de ramen in de vorm van ‘luiken’ helpt dan ook weer een beetje mee de warmte binnen te houden.
Gemakzucht
Ook dat speelt een rol, soms is het veel werk om al die portadas open te doen als je ’s avonds om zes uur thuiskomt en weet dat je de volgende dag om half acht alweer de deur uit moet. Dan doe je dat soms dagenlang niet, zeker in de winter niet als je er nauwelijks nog daglicht mee binnenhaalt. Of je doet alleen die paar portadas aan de tuinkant open waar je zit te eten.
Bewoond
Door de persianas en portadas is het lastig om vast te stellen of een huis eigenlijk wel bewoond is. Juist in de Algarve, waar de vraagsteller overwintert, zijn er veel huizen die soms maandenlang leeg staan. Dan is het overigens goed mogelijk dat de ramen achter de portadas gewoon een stuk openstaan, zodat er doorluchting is.
Resumerend
Portadas en persianas dienen vele doelen. En ze zijn bepaald niet typisch Portugees, in heel Zuid-Europa kom je ze tegen en ook in veel warme landen over de gehele wereld. Zelfs in België, dat maar een klein stukje zuidelijker ligt, zie je veel vaker (rol)luiken voor de ramen dan in Nederland. Dichte ‘luiken’ betekent echter niet dat er niemand thuis is. En ook niet dat er niet wordt gelucht.
Referentiekader
In Nederland laten we de mensen graag binnenkijken. De gordijnen moeten open, en maar weinig huizen hebben luiken. En als huizen al luiken hebben dan doen we die bijna nooit dicht. Raamluiken zijn in Nederland vaak ornamenten, ze zijn er voor de sier, niet om er iets mee te doen. In Portugal dienen de luiken wel degelijk een doel.
Artikelen over de Nederlandse raamcultuur:
MaxVandaag over het openhouden van de gordijnen in Nederland
CNN (in het Engels) over het niet sluiten van de ‘curtains and blinds’
‘Gluren bij de buren’ door student culturele antropologie Sophia van Engelshoven
Raamluiken hebben in Nederland wel degelijk een functie. Oude huizen zijn vaak slecht geisoleerd . Ook hier gaan de luiken dicht bij hitte zowel als bij koude. Ook staan er voor het huis vaak bomen die, omdat ze ‘s zomers in blad staan, de zon afschermen. Het ziet er alleen wat gezelliger uit.